Kontinenti Evropian po përballet me disa nga zjarret më të mëdha dhe temperaturat më të larta të regjistruara ndonjëherë. Banorët po largohen nga shtëpitë, udhëheqësit po hasin vështirësi për t’u përgjigjur, ndërsa një ekspert i klimës paralajmëron se “gjërat vetëm do të përkeqësohen.”
Një mjegull e dendur me ngjyrë të verdhë-portokalli mbuloi Bordonë të dielën, duke fshehur diellin dhe duke turbulluar kullat e katedrales në këtë qytet francez. Grimca të imëta hiri digjnin sytë dhe bllokonin frymëmarrjen. Rreth 32 kilometra në perëndim të qytetit, një zjarr gjigant pyjor digjej me një intensitet aq të madh, sa krijoi edhe sistemin e vet të motit.
“Nuk kemi parë kurrë diçka të tillë”, tha Roger Peuron, 89 vjeç, një inxhinier në pension, i lindur para Luftës së Dytë Botërore, i cili u detyrua të largohej nga shtëpia për shkak të flakëve që po afroheshin. Ai mund të kishte folur në emër të miliona evropianëve.
Zjarre të pamëshirshme. Valë përvëluese të të nxehtit. Stuhi të pazakonta. Vera e vitit 2026 ka thyer tashmë rekorde meteorologjike në disa vende evropiane. Në një kontinent që ka përballuar shekuj trazirash – luftëra shkatërrimtare dhe pandemi vdekjeprurëse – tani është vetë moti ai që po e çon Evropën pranë pikës së thyerjes.
Ai ka detyruar mbi 300 mijë njerëz të largohen nga shtëpitë e tyre në Francë dhe Spanjë, ku zjarret më të mëdha në historinë moderne të këtyre vendeve kanë shkaktuar evakuimet më të mëdha në kohë paqeje. Fshatra të tëra janë shkatërruar dhe qindra mijëra hektarë janë djegur.
Miliona të tjerë po kërkojnë dëshpërimisht lehtësim nga temperaturat që rregullisht kalojnë 40 gradë Celsius.
Vala e të nxehtit ka detyruar anulimin e koncerteve dhe festivaleve, ka shkurtuar etapën e fundit të garës çiklistike Tour de France dhe ka bërë që Muzeu i Luvrit dhe Kulla Eiffel të mbyllen më herët. Ajo solli zjarre pyjore edhe në malësitë e Skocisë, bëri që organizatorët në Londër të anulonin një konferencë mbi përballimin e vapës ekstreme dhe shkaktoi të paktën 10 mijë vdekje të lidhura me temperaturat e larta vetëm gjatë muajit qershor, një shifër që mund të rezultojë edhe më e lartë.
“Evropa është epiqendra e ndikimeve të ndryshimeve klimatike”, tha Johan Rockström, shkencëtar suedez dhe drejtor i Institutit Potsdam për Kërkime mbi Ndikimin Klimatik në Gjermani.
“Viti 2026 është vetëm fillimi,” shtoi ai. “Do të bëhet pashmangshmërisht më keq. Do të përkeqësohet gjithnjë e më shumë, deri në pikën kur, kam frikë, do të kalojmë kufijtë e përshtatjes.”
Natyrisht, Evropa nuk është e vetme. Vala të nxehti kanë përfshirë Australinë dhe Japoninë këtë vit. Përmbytjet kanë shkatërruar Kenian dhe Angolën. Një stuhi bore paralizoi lindjen e Shteteve të Bashkuara. Vendet në zhvillim të hemisferës jugore mbeten edhe më të cenueshme ndaj ndryshimeve klimatike sesa Evropa e pasur.
Megjithatë, asnjë kontinent nuk është ngrohur më shpejt se Evropa, me një ritëm pothuajse dyfish më të lartë se mesatarja globale që nga mesi i viteve 1990. Kjo i ka detyruar evropianët të përballen më drejtpërdrejt me realitetin e klimës së ndryshuar, veçanërisht gjatë verës, kur ditët dikur të buta janë zëvendësuar nga vapë përvëluese.
Edhe pse mbetet më e freskët se rajone si jugperëndimi i SHBA-së apo Gjiri Persik, Evropa e ka më të vështirë të përballet me temperaturat, sepse shumë ndërtesa nuk kanë ajër të kondicionuar dhe janë ndërtuar për të ruajtur nxehtësinë. Gjithashtu, shumë pyje me specie të njëjta pemësh, të mbjella në periudha më të lagështa dhe më të ftohta, janë bërë jashtëzakonisht të ndezshme gjatë sezonit të zjarreve.
“Me këtë valë të nxehti dhe këto zjarre, mund të thuhet se situata po bëhet e padurueshme,” tha Sonia Seneviratne, shkencëtare zvicerane e klimës në Institutin Federal të Teknologjisë në Cyrih.
Nëse kjo do të çojë në masa drastike – qoftë për të zbutur ndryshimet klimatike, qoftë për t’u përshtatur me to – mbetet për t’u parë.
Në Spanjë, kryeministri Pedro Sánchez shpalli një “emergjencë klimatike”, duke thënë se nevojitet një marrëveshje shtetërore për të “goditur rrënjën e problemit në mënyrë strukturore”.
Në Francë, presidenti Emmanuel Macron u zotua të ripyllëzojë pyjet e mëdha me pisha të djegura në rajonin Gironde me specie pemësh më të përshtatshme për klimën e thatë dhe të nxehtë.
“Situata në të cilën ndodhemi sot është më e vështira që kemi regjistruar ndonjëherë, më e rënda që nga Lufta e Dytë Botërore,” tha Macron.
Megjithatë, pavarësisht urgjencës, angazhimi i Evropës për të ulur emetimet e dioksidit të karbonit – që shkencëtarët e konsiderojnë mënyrën e vetme për të frenuar ndryshimet klimatike – rrezikon të zbutet. Këtë muaj, Bashkimi Evropian propozoi ndryshimin e disa rregullave, duke lejuar që disa industri të ndotin pak më shumë dhe për një periudhë më të gjatë.
Politikat e “emetimeve neto zero”, që synojnë balancimin e gazeve serrë të emetuara me ato të larguara nga atmosfera, janë bërë objekt sulmesh, sidomos nga e djathta, e cila i konsideron ato një luks që Evropa nuk mund ta përballojë në kushtet e rritjes së dobët ekonomike dhe pasigurisë energjetike.
Për më tepër, pavarësisht se çfarë bën Evropa, drejtimi global varet edhe nga Kina dhe Shtetet e Bashkuara, ku presidenti Donald Trump i ka quajtur ndryshimet klimatike një “mashtrim”, si dhe nga vendet në zhvillim me kërkesë të lartë për energji.
“Po shohim Ursula von der Leyen të luftojë për të ruajtur angazhimin aktual,” tha Rockström. “Ajo që po ndodh në Francë dhe Spanjë do të duhej të na shtynte të rrisnim ambicien tonë, jo ta zvogëlonim.”
Sipas tij, një mënyrë për ta bërë këtë është edukimi i publikut mbi lidhjen shkak-pasojë mes ngrohjes globale dhe zjarreve katastrofike të javës së kaluar.
Fillimisht, valët rekord të të nxehtit thanë tokën dhe bimësinë, e cila ishte shtuar pas një dimri të lagësht. Më pas, zjarret pranë Bordosë dhe Madridit gjetën kushte ideale për t’u përhapur.
Edhe valët e mëparshme të të nxehtit zbuluan dobësi të tjera të Evropës. Në fund të qershorit, operatorët hekurudhorë anuluan linja, ndërsa Franca ndaloi përkohësisht disa reaktorë bërthamorë për të shmangur derdhjen e ujit tepër të nxehtë në lumenjtë tashmë të ngrohur. Ndërkohë, thatësira uli nivelin e lumenjve Danub dhe Rajn, duke penguar transportin lumor.
Statusi i Evropës si kontinenti që po ngrohet më shpejt lidhet si me ndryshimin e modeleve atmosferike, ashtu edhe me afërsinë me Arktikun, ku shkrirja e borës dhe akullit krijon sipërfaqe më të errëta që thithin më shumë nxehtësi.
Kontinenti është tashmë 1.6 gradë Celsius më i ngrohtë se tri dekada më parë dhe kjo rritje është aq e shpejtë, sa mund të vërehet brenda një brezi të vetëm.
Deri në fillim të kësaj jave, Franca kishte regjistruar 53 valë të nxehti që nga viti 1947, prej të cilave 28 kanë ndodhur vetëm gjatë 15 viteve të fundit.
Sipas shërbimit meteorologjik francez Météo-France, Bordoja nuk kishte regjistruar asnjë ditë me temperatura 39 gradë Celsius ose më shumë midis viteve 1921 dhe 2000. Vetëm këtë verë kjo ka ndodhur shtatë herë, ndërsa sezoni nuk ka arritur ende në gjysmën e tij.
Prodhuesit e verës në Bordo, tashmë të goditur nga vapa, shqetësohen se tymi mund të dëmtojë vreshtat e tyre të famshme.
Friederike Otto, klimatologe gjermane në Imperial College London, tha se modelet e erërave të njohura si “jet stream” dhe sistemet e presionit të lartë dikur sillnin ditë të këndshme vere në Evropë. Tani, të njëjtat mekanizma prodhojnë kushte ekstreme, sepse ndodhin në një klimë shumë më të ngrohtë.
Sipas shkencëtarëve, pjesa më frikësuese e kësaj vere është se, në të ardhmen, ajo mund të duket e butë në krahasim me atë që do të vijë.
Planeti tashmë është në rrugën për të tejkaluar objektivin kryesor të Marrëveshjes së Parisit të vitit 2015: kufizimin e ngrohjes globale në jo më shumë se 2 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale.
Disa ekspertë thonë se ritmi i ngrohjes jo vetëm që nuk po ngadalësohet, por mund të jetë duke u përshpejtuar.
Shërbimi meteorologjik francez ka paraqitur një skenar të zymtë: deri në vitin 2050, valët e të nxehtit mund të jenë pesë herë më të shpeshta, ndërsa temperaturat mund të arrijnë deri në 48 gradë Celsius.
Në një qendër të madhe ekspozitash në Bordo, ku mijëra të evakuuar u strehuan të dielën, ajo e ardhme dukej sikur kishte mbërritur tashmë.
Céline Lartigue, 51 vjeçe, punonjëse sociale, tha se iu desh të kthehej me mendje në lashtësinë evropiane për të përshkruar hirin dhe qiellin portokalli që pa ndërsa largohej nga shtëpia e saj në periferi të Saint-Médard-en-Jalles, ku ndodhen fabrikat që prodhojnë lëndën shtytëse për raketat bërthamore franceze.
“Ishte si Pompei,” tha ajo.









