Në një eksperiment të zhvilluar vitin e kaluar në Institutin e Teknologjisë së Massachusetts-it (MIT), më shumë se pesëdhjetë studentë nga universitete të ndryshme të Bostonit u ndanë në tri grupe dhe iu kërkua të shkruanin ese në stilin e testit SAT, me tema të gjera si: “A duhet që arritjet tona të kenë përfitim për të tjerët që të na sjellin lumturi të vërtetë?” Një grup duhej të mbështetej vetëm në aftësitë e veta mendore. Grupi i dytë kishte në dispozicion motorin e kërkimit Google për të gjetur informacione. Grupi i tretë u lejua të përdorte ChatGPT — modelin e fuqishëm të gjuhës i bazuar në inteligjencë artificiale që mund të gjenerojë pasazhe të plota tekstesh.
Ndërkohë që studentët punonin, të tre grupet mbanin në kokë një pajisje me elektroda që mat aktivitetin e trurit. Rezultatet, sipas studiueses Nataliya Kosmyna nga MIT Media Lab — njëra prej autoreve të studimit — ishin tronditëse: përdoruesit e ChatGPT treguan aktivitet dukshëm më të ulët të trurit sesa dy grupet e tjera. Analiza neurologjike tregoi më pak lidhje mes rajoneve të ndryshme të trurit, më pak lidhje alfa (të lidhura me kreativitetin) dhe më pak lidhje theta (të lidhura me kujtesën afatshkurtër). Disa nga pjesëmarrësit që përdorën ChatGPT deklaruan se nuk kishin “asnjë ndjesi pronësie” mbi tekstet që kishin shkruar dhe, në një raund testimi, 80% nuk ishin në gjendje të citonin asnjë frazë nga ajo që kishin “shkruar”.
Ky është ndër studimet e para që matin shkencërisht atë që Kosmyna e quan “kosto kognitive” të mbështetjes në inteligjencën artificiale për të kryer detyra që dikur kërkonin mendim të drejtpërdrejtë njerëzor.
Një tjetër zbulim befasues ishte se tekstet e krijuara me ndihmën e ChatGPT ishin shumë të ngjashme në përmbajtje dhe fjalor. Edhe pse temat e eseve ishin të dizajnuara për të nxitur mendime të ndryshme, përdorimi i AI-së çoi drejt një unifikimi mendimesh. “Produkti ishte jashtëzakonisht i ngjashëm, edhe pse studentët ishin të ndryshëm, kishin ardhur në ditë të ndryshme, dhe trajtonin çështje personale apo shoqërore,” tha Kosmyna.
Për pyetjen mbi lumturinë e vërtetë, përdoruesit e ChatGPT kishin më shumë gjasa të përqendroheshin tek suksesi personal apo karriera. Në një tjetër pyetje rreth filantropisë, ata në mënyrë të njëtrajtshme argumentonin pro ndihmës për më të pafatët — ndryshe nga grupet e tjera, që përfshinin edhe kritika ndaj konceptit të bamirësisë.
“Nuk ka mendime divergjente kur përdor ChatGPT,” shtoi Kosmyna.
“Është si një mesatare e madhe, e gjitha njëkohësisht.”
AI funksionon mbi logjikën e mesatares: modelet e mëdha të gjuhës trajnohen për të gjetur modele të përsëritura në sasi të mëdha të dhënash. Përgjigjet e tyre anonojnë drejt konsensusit — në stilin e të shkruarit (i mbushur me klishe e banalitet) dhe në përmbajtjen e ideve. Sigurisht që edhe teknologjitë e mëparshme si kompjuteri apo SparkNotes kanë ndikuar në procesin e të shkruarit, por AI-ja ka një fuqi të paprecedent për ta zëvendësuar mendimin vetjak. Çdokush që përdor ChatGPT për të shkruar një fjalim dasme, një kontratë, apo një ese universitare, ndodhet në një eksperiment të ngjashëm me atë të MIT-it.
Sipas Sam Altman, CEO i OpenAI, jemi në prag të asaj që ai e quan “singulariteti i butë.” Në një postim të fundit, Altman shkroi: “ChatGPT është më i fuqishëm se çdo njeri që ka jetuar ndonjëherë. Qindra miliona njerëz mbështeten në të çdo ditë për detyra gjithnjë e më të rëndësishme.” Në vizionin e tij, njeriu po bashkohet me makinën. Por nuk dihet ende se cilat do të jenë pasojat afatgjata të kësaj simbioze — dhe nëse eksperimentet e hershme si ky janë tregues, atëherë përfitimet mund të vijnë me një kosto të thellë cilësore.
Në prill, studiues të Cornell publikuan një tjetër studim që identifikoi efekte të ngjashme të homogjenizimit nga AI. Dy grupe — një nga SHBA dhe një nga India — iu përgjigjën pyetjeve si: “Cila është ushqimi juaj i preferuar dhe pse?” apo “Cila është festa juaj e preferuar dhe si e festoni?” Një pjesë e pjesëmarrësve përdori një mjet që sugjeronte automatikisht fjalë të krijuara nga ChatGPT sa herë që ndalonin së shkruari. Rezultatet treguan se përgjigjet e të dy grupeve u bënë më të ngjashme — më të orientuara nga normat perëndimore. Ushqimi i preferuar: pica. Festa e preferuar: Krishtlindjet. Edhe kur përmendej biryani me mish pule, përshkrimi shmangte përbërës specifikë si arrëmoskatja apo turshitë me limon dhe i zëvendësonte me fraza të përgjithshme si “shije të pasura me erëza”.
Sigurisht, teorikisht një shkrimtar mund të refuzojë sugjerimet e AI-së. Por, këto mjete kanë një ndikim hipnotizues, ku fluksi i pandërprerë i ideve e zëvendëson zërin e vetjak. Profesori Aditya Vashistha nga Cornell thotë: “Është sikur një mësues të jetë pas shpinës sate gjatë gjithë kohës duke thënë ‘kjo është forma më e mirë.’”
Me kalimin e kohës, sipas tij, “humbet identiteti yt, autenticiteti, dhe besimi në shkrimin tënd.”
Kolegu i tij Mor Naaman shton se AI “punon në mënyrë të fshehtë për të ndryshuar jo vetëm atë që shkruan, por edhe mënyrën si mendon.”
Pavarësia mendore, pra, zbehet. Dhe kjo mesatare e padëmshme nuk është aq e padjallëzuar sa duket. Shkrimtarja dhe gazetarja Vauhini Vara, në librin e saj “Searches”, vëren se mediokriteti i teksteve të AI krijon “një iluzion sigurie dhe padëmshmërie”, por në të vërtetë “forcon hegjemoninë kulturore.” OpenAI ka një interes të qartë që t’i bëjë përgjigjet sa më të pranueshme për sa më shumë njerëz — për të zgjeruar numrin e përdoruesve që paguajnë për të.
Shumë platforma tashmë premtojnë se do të na ndihmojnë të “zgjidhim bllokimin krijues” dhe të “çlirojmë imagjinatën”, por studimet sugjerojnë të kundërtën.
Një eksperiment në Universitetin Santa Clara testoi përdorimin e AI në dy lloje detyrash krijuese: përmirësimin e produkteve dhe parashikimin e pasojave të çuditshme. Përdoruesit që përdorën ChatGPT ofruan përgjigje shumë më të ngjashme mes vete sesa ata që përdorën “Oblique Strategies” — një set kartash enigmatike të krijuara nga Brian Eno dhe Peter Schmidt në vitin 1975 për të stimuluar kreativitetin.
Studiuesi Max Kreminski, që punon sot për startup-in Midjourney, thotë se përdoruesit fillimisht kontribuojnë me ide origjinale, por me kalimin e kohës kalojnë në një “modalitet kurimi” — duke pranuar gjithnjë e më shumë idetë që ofron AI. Ndikimi është njëdrejtimësh: “Idetë njerëzore nuk ndikojnë shumë në ato që makina prodhon,” thotë ai. Me kalimin e kohës, ndërsa kujtesa e AI mbushet, modeli fillon të përsërisë vetveten dhe bëhet edhe më pak origjinal.
Studimet në MIT, Cornell dhe Santa Clara janë të vogla në shkallë dhe rezultatet janë vetëm fillimi i një panorame më të gjerë. Ndërkohë, në aplikacionin Meta AI mund të shohësh përmbajtje që miliona njerëz gjenerojnë: një rrjedhë sureale imazhesh të lëmuara, klipe të filtruara, dhe tekste për detyra të përditshme si “shkruaj një e-mail profesional për të riplanifikuar një takim.”
Një përdorues, @kavi908, kishte kërkuar nga chatbot-i i Metës të analizonte “nëse AI mund ta tejkalojë një ditë inteligjencën njerëzore.” Përgjigja përmbante vetëm skenarë pozitivë — se AI do të përmirësohej dhe do të përfitonte njerëzimi. Asnjë skenar i dështimit apo rrezikut. Ishte mesatarja, e programuar me prirje pro-teknologjike.
Por, për ta besuar të plotë atë përgjigje, do të duhej ta fikje krejt aktivitetin e trurit tënd.
