Nëse keni qenë një lexues i përkushtuar i gazetave, atëherë do ta dini se (1) askush nuk e fitoi luftën në Jugosllavi, (2) në fakt, e fituan serbët, (3) jo, NATO e fitoi duke qëndruar së bashku, dhe (4) Bill Clinton e fitoi sepse tha se bombardimet do të funksiononin dhe e bënë. Në fakt, të gjitha këto propozime janë pak a shumë të vërteta, por nëse doni të dini se kush është fituesi i vërtetë, është Ushtria Çlirimtare e Kosovës. Ajo fitoi luftën dhe, në fund të fundit, vetë Kosovën.
Thuaj çfarë të duash për UÇK-në, ajo ka qenë i vetmi lojtar në dramën aktuale ballkanike që e ka ditur që nga fillimi saktësisht se çfarë donte dhe si ta merrte atë. Në maj të vitit 1998, fola në Stamboll me një udhëheqës të UÇK-së. Karta e tij e biznesit thoshte se ai ishte Kryeministri i Republikës së Kosovës dhe ai ishte një mjek i quajtur Bujar Bukoshi. Në atë kohë, Kosova ishte nën çizmen serbe dhe vështirë se dikush kishte idenë e një Republike. E gjithë kjo do të ndryshonte, tha Bukoshi. Ai i ka qëndruar besnik fjalës së tij.
UÇK-ja kishte një plan të thjeshtë, por efektiv. Do të vriste policë serbë. Serbët do të hakmerreshin, në stilin ballkanik, me hakmarrje të gjera dhe masakra të herëpashershme. Perëndimi do të tmerrohej gjithnjë e më shumë, derisa më në fund – siç bëri në Bosnjë – do të ndërmerrte veprime. Në fakt, Shtetet e Bashkuara dhe pjesa më e madhe e Evropës do të shkonin në luftë në anën e UÇK-së.
Tani e njëjta UÇK supozohet të demilitarizohet – të zhvishet nga armët e saj – pasi provinca për të cilën luftoi administrohet nga NATO dhe ndihmësi i saj i ri, rusët. Por, NATO nuk humbi asnjë ushtar që luftonte kundër serbëve. Ajo luftoi një luftë kundër një njeriu të vetëm, Slobodan Milosevicit, duke i kërkuar falje gjatë gjithë kohës popullit serb për urat, termocentralet dhe objektivat e tjera kuazi-ushtarake që po i ripërtërinte urbanisht. Serbi mesatar — ndryshe nga, le të themi, gjermani mesatar i Luftës së Dytë Botërore — nuk ishte armiku ynë.
UÇK-ja mendon ndryshe. Në radhë të parë, humbi burra — shumë prej tyre. Në fakt, ajo përfshinte trupat tokësore të NATO-s. Luftëtarët e saj ishin vullnetarë — kosovarë dhe emigrantë nga e gjithë bota, të cilët ishin aq të frymëzuar nga shpresa e pavarësisë sa të rrezikonin jetën e tyre. Ata i urrejnë serbët. Ata gjithmonë i kanë urryer serbët. Nëse është e mundur, tani i urrejnë edhe më shumë.
Merrni parasysh për një moment Palestinën para vitit 1948 dhe krijimin e shtetit të Izraelit. Ajo pjesë e botës dhe ajo epokë përmenden shpesh sot, sepse, edhe një herë, një luftë ka prodhuar një popullsi të madhe refugjatësh myslimane. Por, në vend që të përqendrohemi në krijimin e diasporës palestineze, mund të jetë më udhëzuese të flasim për Irgun dhe Gang Stern, organizata terroriste hebraike që luftuan jo vetëm arabët, por edhe britanikët që më pas sunduan atë që u bë Izrael. Terroristët hebrenj donin ta bënin të pamundur që britanikët të qëndronin. Pasi të largoheshin, arabët, do të kujdeseshin.
NATO mund të jetë në të njëjtin pozicion si britanikët në Palestinë. Ajo kurrë nuk do ta çarmatosë plotësisht UÇK-në. Kufiri me Shqipërinë, i ashpër dhe poroz, nuk është aq larg. Pistoletat dhe pushkët janë të lehta për t’u kontrabanduar, akoma më të lehta për t’u fshehur. Edhe nëse disa udhëheqës të UÇK-së bien dakord të jenë të arsyeshëm dhe të duruar, është e sigurt se do të ketë një bërthamë disidentësh që, përmes terrorit, do ta artikulojnë mospajtimin e tyre. Në një kohë të shkurtër, Kosova mund të jetë për NATO-n ajo që Palestina dikur ishte për Britaninë – një vend nga i cili mezi priste të largohej.
Makthi për Evropën – veçanërisht për Rusinë – është ai i provincave të shkëputura. Kjo është arsyeja pse të gjithë këmbëngulin që Kosova të mbetet brenda Jugosllavisë. Të thuash të kundërtën prodhon një dilemë diplomatike, madje edhe një krizë. Por, kush po tall me kë? UÇK-ja nuk erdhi deri këtu për t’u kënaqur me diçka tjetër përveç pavarësisë. Ndoshta NATO mendon se gjithçka do të jetë mirë nëse dhe kur Millosheviçi të bëhet pensionist ose – një mendim kaq i ëmbël – një i burgosur në një burg për kriminelë lufte. Por, UÇK-ja ka një agjendë tjetër. Ajo dëshiron pavarësi.
Nëse e kaluara është me të vërtetë prolog, Kosova do të bëhet e pavarur – ndoshta e bashkuar me Shqipërinë, ndoshta jo. UÇK-ja është elementi i vetëm në përzierjen ballkanike që ka pasur një fiksim të qartë në qëllimin e saj dhe nuk ka hezituar të derdhë gjak për të arritur atë që dëshiron. Nëse NATO do të ishte gjysmën e realistes, do të planifikonte se si të arrinte një Kosovë të pavarur duke shmangur edhe një luftë tjetër ballkanike. Përndryshe, herën tjetër do të jetë – me falje për James Baldwin.
(Ky opinion i Richard Cohen u botua në Washington Post më 16 qershor 1999)









