Në fillim të vitit 2024, rektori i një universiteti në Budapest mori një kërkesë befasuese nga një zyrtar i lartë i qeverisë hungareze.

Zyrtari i tha rektorit, profesor Gergely Deli, se Universiteti i Shërbimit Publik Ludovika duhej të organizonte një konferencë për ndryshimet klimatike dhe t’i dërgonte ftesë një mysafiri të pazakontë: Mahmoud Ahmadinejadit, ish-presidentit shumë të kontestuar të Iranit.

Edhe më tronditëse ishte arsyeja. Zyrtari i tha profesor Delit se konferenca do të shërbente vetëm si mbulesë, në mënyrë që Ahmadinejadi të zhvillonte bisedime sekrete në Budapest me operativë të inteligjencës izraelite, armikut të tij të deklaruar.

Deli e dinte se ftesa mund ta dëmtonte reputacionin e tij dhe të universitetit. Megjithatë, ai tha në një intervistë se besonte se mund të luante një rol në shpëtimin e jetëve, shkruan New York Times.

“Ke dy armiq dhe, nëse këta armiq duan të flasin me njëri-tjetrin, atëherë është më mirë të bësh gjithçka që mundesh për t’i ndihmuar të flasin”, tha ai.

Vizita e Ahmadinejadit në universitet në vitin 2024 dhe një vizitë e dytë vitin pasues ishin pjesë e një përpjekjeje shumëvjeçare të Izraelit për ta rekrutuar atë si një aset të inteligjencës, i cili, kur të vinte momenti, do të mund të vendosej si udhëheqësi i ri i Iranit. Kështu thanë zyrtarë amerikanë dhe iranianë të njohur me operacionin, të cilët folën në kushte anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë së çështjes.

Rekrutimi i Ahmadinejadit ishte aq prioritar për Izraelin, saqë drejtori i atëhershëm i Mossad-it, David Barnea, udhëtoi në Budapest në vitin 2024 për ta takuar personalisht, sipas ish-zyrtarëve amerikanë. Menjëherë pas këtij takimi, thanë ata, Mossad e njoftoi CIA-n se kishte vendosur kontakt me Ahmadinejadin.

Vendimi i Izraelit për ta ndërtuar një plan për ndryshim regjimi rreth Ahmadinejadit përbën një kthesë të jashtëzakonshme në historinë e marrëdhënieve të tij me ish-presidentin iranian, i cili njihej për përshpejtimin e programit bërthamor të Iranit, thirrjet e vazhdueshme për shkatërrimin e Izraelit dhe mohimin e Holokaustit.

Sipas zyrtarëve amerikanë, vitet e fundit Izraeli i kishte paguar fshehurazi Ahmadinejadit para për strehim dhe udhëtime, ndërsa operativët izraelitë ishin takuar me të në disa raste jashtë Iranit, përfshirë edhe gjatë udhëtimeve të tij në Budapest.

Përpjekja kulmoi në fund të muajit shkurt të këtij viti – gjatë ditëve të para të luftës SHBA-Izrael kundër Iranit – me një operacion të guximshëm për ta larguar ish-presidentin, i cili jetonte nën mbikëqyrje të rreptë në Teheran. Qëllimi ishte të vihej në lëvizje plani për rrëzimin e regjimit aktual dhe vendosjen e Ahmadinejadit në pushtet.

Plani dështoi.

Më 28 shkurt, një sulm ajror izraelit goditi kompleksin ku ndodhej Ahmadinejadi, duke shënjestruar ndërtesën e truprojave të tij dhe automjetin e blinduar. Pas sulmit, sipas katër zyrtarëve të lartë iranianë, një makinë e zezë Peugeot mbërriti në vendngjarje, e mori Ahmadinejadin dhe u largua me shpejtësi nga skena kaotike.

Zyrtarë amerikanë dhe iranianë të njohur me operacionin thanë se automjeti drejtohej nga operativë të Mossad-it, të cilët e dërguan Ahmadinejadin në një shtëpi të fshehtë në Iran.

Megjithatë, ish-presidenti iranian u zemërua nga mënyra e nxituar e operacionit të shpëtimit dhe, sipas personave të njohur me ngjarjen, u zhgënjye nga plani izraelit për ta rikthyer në pushtet.

Ai më vonë u largua nga shtëpia e sigurt në rrethana që mbeten ende të paqarta. Ahmadinejadi nuk u pa më në publik deri të hënën e kaluar, kur u shfaq shkurtimisht në procesionin mortor për udhëheqësin suprem të vrarë, Ajatollah Ali Khamenei.

Statusi i tij aktual mbetet i paqartë. Megjithatë, katër zyrtarë të lartë iranianë thanë se Ahmadinejadi ndodhet në duart e degës së inteligjencës së Gardës Revolucionare Islamike dhe është vendosur në arrest shtëpiak, pasi autoritetet iraniane kanë mësuar për një pjesë të madhe të kontakteve të tij me Izraelin.

Zyrtarët izraelitë nuk kanë komentuar publikisht për planin e vendosjes së Ahmadinejadit në krye të Iranit, i cili ishte pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për rrëzimin e qeverisë në Teheran. Një element tjetër i këtij plani përfshinte armatosjen dhe stërvitjen e forcave opozitare kurde iraniane me bazë në veri të Irakut, të cilat do të hynin në Iranin perëndimor, do të mbanin nën kontroll territor dhe më pas do të përparonin drejt Teheranit. Ky plan nuk u realizua kurrë.

Plani për ndryshim regjimi përfshinte “një sekuencë operacionesh speciale, shumë, shumë unike, që ishte parashikuar të ndodhte”, tha Tamir Hayman, ish-shef i inteligjencës së Forcave të Mbrojtjes së Izraelit, në emisionin “Firing Line” të PBS në muajin maj, pasi The New York Times publikoi për herë të parë detaje mbi rolin e Ahmadinejadit në këtë plan.

“Dhe Ahmadinejadi ishte pjesë e asaj sekuence.”

Zyrtarët e Mossad-it nuk iu përgjigjën kërkesave për koment.

Ali Akbar Javanfekr, zëdhënës i Ahmadinejadit, gjithashtu refuzoi të komentojë.

Një ndryshim pas presidencës

Si president i Iranit nga viti 2005 deri në vitin 2013, Ahmadinejadi ishte politikani më i njohur i krahut të ashpër në vend. Ai fliste për zhdukjen e Izraelit dhe, gjatë qeverisjes së tij, Irani rifilloi programin e pasurimit të uraniumit, duke shtuar dyshimet se po ndiqte fshehurazi zhvillimin e armëve bërthamore.

Ahmadinejadi urdhëroi shtypjen me dhunë të protestave mbarëkombëtare që kundërshtonin rizgjedhjen e tij në vitin 2009 dhe, gjatë mandatit të tij, sistemi gjyqësor kreu ekzekutime masive të kundërshtarëve dhe burgosi disidentë e rivalë politikë.

Por në vitet pas largimit nga presidenca, Ahmadinejadi zbuti qëndrimet e tij dhe uli tonin e retorikës anti-izraelite që kishte karakterizuar kohën e tij në pushtet.

Ai shpesh përpiqej të demonstronte imazhin e tij të ri më të moderuar, duke dhënë intervista dhe mbajtur fjalime ku fliste për kulturën e muzikës pop në Iran, kritikonte forcat e sigurisë për shtypjen e ashpër të protestave dhe akuzonte elitën qeverisëse për korrupsion financiar.

Ai hoqi dorë nga xhaketa e tij karakteristike bezhë dhe filloi të vishej me kostume të qepura me porosi. Rregulloi mjekrën, dyshohet se iu nënshtrua trajtimeve me Botox dhe nisi të mësonte anglisht.

Në zyrën e tij në Teheran, ai zhvillonte çdo mëngjes takime publike që zgjatnin me orë të tëra, ku dëgjonte ankesat e qytetarëve të zakonshëm. Disa kërkonin ndihmë për të kaluar pengesat burokratike të administratës shtetërore. Herë pas here ai u shkruante ministrive për t’u rekomanduar kredi personave që i drejtoheshin për ndihmë.

Ai udhëtonte rregullisht nëpër Iran, duke takuar mbështetës në qytete dhe në provinca rurale.

Marrëdhënia e Ahmadinejadit me regjimin iranian ishte e ndërlikuar. Udhëheqësit e lartë e kishin margjinalizuar dhe i kishin kufizuar lëvizjet, por njëkohësisht i kishin lejuar të mbante një vend në një këshill të nivelit të lartë që këshillon udhëheqësin suprem. Ai mori pjesë në mbledhjen e këtij këshilli në muajin shkurt, vetëm pak ditë para se të shpërthente lufta.

Shumë njerëz në Iran e panë këtë transformim të Ahmadinejadit me skepticizëm, duke besuar se ai kishte motive politike dhe se po përpiqej të forconte imazhin e tij si politikan populist, ndërsa njëkohësisht të distancohej nga elita në pushtet. Ai vazhdonte të gëzonte mbështetje te një pjesë e klasës punëtore iraniane dhe këshilltarët e tij ishin të bindur se synimi i tij ishte rikthimi në pushtet.

“Ahmadinejadi nuk do ta bënte këtë për para. Ai ka para; ka një rrjet të gjerë ekonomik. Do ta bënte për pushtet. Ai dëshiron të jetë në krye të pushtetit”, tha Abdolreza Davari, ish-bashkëpunëtor i ngushtë dhe këshilltar i lartë i Ahmadinejadit, në një intervistë telefonike. Marrëdhëniet mes tyre ishin prishur disa vite më parë.

Sipas një personi nga rrethi i tij i afërt, i cili foli në kushte anonimiteti, Ahmadinejadi u kishte treguar disa bashkëpunëtorëve dhe njerëzve më të besuar për ambicien e tij që, me ndihmën e fuqive të huaja, të bëhej udhëheqësi i ardhshëm i Iranit.

Ai ishte zhgënjyer me sistemin e Republikës Islamike pasi ishte skualifikuar tri herë nga kandidimi për president. Sipas të njëjtit burim, Ahmadinejadi kishte arritur në përfundimin se nuk mund të rikthehej në pushtet për aq kohë sa sistemi aktual mbetej në fuqi.

Ai kishte frikë se, në rast lufte dhe ndryshimi regjimi, amerikanët dhe izraelitët do të zgjidhnin ndonjë figurë opozitare jashtë Iranit, e cila nuk e njihte vendin, gjë që sipas tij do ta destabilizonte Iranin.

Sipas këtij bashkëpunëtori, Ahmadinejadi u thoshte njerëzve pranë tij se ai mund të luante rolin e një reformatori, të ngjashëm me ish-presidentin rus Boris Jelcin. Ai madje kishte deklaruar se, nëse do të vinte në pushtet, Irani do ta njihte Izraelin dhe do të normalizonte marrëdhëniet me të në kuadër të Marrëveshjeve të Abrahamit të promovuara nga presidenti Donald Trump.

Agjencitë izraelite të inteligjencës po e ndiqnin nga afër përçarjen në rritje mes Ahmadinejadit dhe regjimit iranian gjatë kësaj periudhe, sipas dy zyrtarëve izraelitë të mbrojtjes të njohur me vlerësimet e inteligjencës.

Me interes të veçantë për Izraelin ishte pakënaqësia gjithnjë e më e madhe e Ahmadinejadit ndaj Ajatollah Ali Khameneit dhe figurave të tjera të larta të regjimit, të cilët e kishin penguar të kandidonte sërish për president.

Veprimet e Ahmadinejadit filluan të zgjonin dyshime edhe brenda degës së inteligjencës së Gardës Revolucionare Islamike, e cila ka për detyrë mbrojtjen e Republikës Islamike nga ndërhyrjet e huaja.

Sipas dy anëtarëve të Gardës dhe një zyrtari të inteligjencës të njohur me rastin, këto dyshime u shtuan pasi Ahmadinejadi nisi t’i dërgonte letra publike Donald Trumpit në vitin 2017 dhe më vonë princit saudit të kurorës, Mohammed bin Salman. Trump kishte shprehur publikisht vlerësime për të dy.

Pas sulmit izraelit të këtij viti, i cili fillimisht e liroi Ahmadinejadin nga mbikëqyrja e Gardës Revolucionare, shërbimet iraniane të inteligjencës nisën një hetim të gjerë dhe filluan të rindërtonin lidhjet e tij me Izraelin, sipas katër zyrtarëve të njohur me çështjen.

Nuk është e qartë se kur operativët izraelitë u përpoqën për herë të parë ta rekrutonin Ahmadinejadin.

Zyrtarët iranianë thanë se kishte pasur të paktën një kontakt gjatë një udhëtimi që Ahmadinejadi bëri në Guatemalë në vitin 2023, për të marrë pjesë në një konferencë kushtuar mjedisit. Ftesa kishte ardhur nga qeveria e Guatemalës, një vend që mban marrëdhënie diplomatike më të afërta me Izraelin sesa shumica e shteteve të Amerikës Latine.

Ahmadinejadi pothuajse nuk arriti ta realizonte udhëtimin, pasi në aeroportin e Teheranit u ndalua nga forcat e sigurisë, të cilat refuzuan t’i lëshonin kartën e imbarkimit dhe ta lejonin të largohej nga vendi.

Ai organizoi një protestë disaorëshe brenda aeroportit, e cila u shndërrua në një spektakël publik. Gjatë saj, ai bëri fotografi me udhëtarë të zakonshëm iranianë, punonjës të aeroportit dhe të kompanisë ajrore, ndërsa publikonte vazhdimisht përditësime në rrjetet e tij sociale.

Në fund, autoritetet iraniane e lejuan të hipte në avion dhe të merrte pjesë në konferencë.

“Disa njerëz më thanë të mos udhëtoja në Guatemalë; unë u thashë se më kishte ftuar vëllai im, ministri i Mjedisit”, deklaroi Ahmadinejadi në një nga videot e publikuara gjatë udhëtimit.

“Ky është një vend shumë i rëndësishëm në Amerikën Latine.”

Një vit më vonë, ai bëri udhëtimin e tij të parë në Hungari për të marrë pjesë në konferencën e Universitetit Ludovika, ku në Budapest u takua me David Barnean, i cili kishte drejtuar Mossad-in për pesë vjet, deri muajin e kaluar.

Hungaria, e udhëhequr në atë kohë nga kryeministri i djathtë Viktor Orbán, kishte ndoshta marrëdhëniet më të afërta me Izraelin nga të gjitha vendet evropiane. Orbán dhe kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu kishin zhvilluar vizita të ndërsjella në vendet e tyre.

Në prill të vitit 2025, Netanyahu mbajti edhe vetë një fjalim në Universitetin Ludovika, i cili i ndau atij një çmim për shërbim publik.

Dy muaj më vonë, Ahmadinejadi u kthye sërish në Budapest, vetëm pak ditë para se Izraeli të niste luftën kundër Iranit. Sipas artikullit, kjo vizitë shërbeu si mbulesë për takime me operativë të inteligjencës izraelite.

Truprojat iraniane të Ahmadinejadit nga njësia Ansar e Gardës Revolucionare, të cilët e shoqëronin në të gjitha udhëtimet jashtë vendit, raportuan se gjatë vizitës së qershorit 2025 ai kishte arritur të largohej nga shoqërimi i tyre të paktën në dy raste dhe kishte qëndruar për orë të tëra i zhdukur.

Në raportin që hartuan pas udhëtimit, truprojat thanë se e kishin pyetur Ahmadinejadin për këto zhdukje dhe ai u ishte përgjigjur se kishte zhvilluar takime me profesorë të universitetit, sipas dy anëtarëve të Gardës Revolucionare dhe një zyrtari të inteligjencës.

Gjatë konferencës universitare, ish-presidenti iranian mbajti një ligjëratë në gjuhën angleze, duke habitur pjesëmarrësit pasi hoqi dorë nga vargu kuranor që dikur e recitonte në fillim të çdo fjalimi.

I veshur me një kostum të errët blu të qepur me porosi, ai foli për “njerëzimin e përbashkët” dhe për “një rend botëror në ndryshim”, duke paraqitur vizionin e tij se si mund të lindte një botë e re, sipas videove të publikuara në rrjetet e tij sociale.

Ahmadinejadi i dhuroi profesor Gergely Delit, rektorit të universitetit, një kopje të “Librit të Mbretërve” (Shahnameh), vepra e poetit të lashtë pers Ferdousi.

Nga ana tjetër, Deli i dhuroi Ahmadinejadit stemën zyrtare të Universitetit Ludovika.

Në një intervistë muajin e kaluar, profesori Deli tha se, duke i dërguar ftesën Ahmadinejadit, ai kishte luajtur rolin e një “strohmann” – term gjerman që do të thotë “figurë fasadë” ose “kukull”.

Deri javën e kaluar, Ahmadinejadi nuk ishte parë në publik që nga fundi i muajit shkurt, kur ishte larguar me shpejtësi nga shtëpia e tij në Teheran me makinën e zezë Peugeot.

Të hënën e kaluar, ai u shfaq papritur për pak çaste në procesionin mortor të Ajatollah Ali Khameneit.

Pamjet filmike nga ceremonia e varrimit e tregonin Ahmadinejadin të veshur me një xhaketë të trashë, megjithëse temperatura arrinte rreth 32 gradë Celsius, me një maskë kirurgjikale të ulur poshtë mjekrës.

Dy ish-presidentët e tjerë ende gjallë të Iranit, Hassan Rouhani dhe Mohammad Khatami, nuk ishin ftuar dhe nuk u panë në asnjë nga ceremonitë mortore.

Ahmadinejadi qëndronte me kokën ulur, pa folur, ndërsa nga të gjitha anët ishte i rrethuar nga persona që dukeshin si pjesëtarë të forcave të sigurisë.