Për të kuptuar vështirësitë me të cilat do të përballej Sudani Jugor nëse virusi Ebola do të përhapej, mjafton të shikohet qyteti i Akobos.
Qendra e qytetit përbëhet nga një grup ndërtesash njëkatëshe dhe kioskash përgjatë një rruge kryesore të paasfaltuar. Të mërkurën, një shi i rrëmbyeshëm e kishte kthyer atë në një seri pellgjesh moçalore me baltë aq të thellë sa shumë njerëz ecnin zbathur, duke ruajtur me kujdes ekuilibrin. Kur njerëzit rrëzoheshin, siç ndodhte pashmangshëm, të tjerët qeshnin.
Por përmbytjet gjatë sezonit të shirave janë vetëm një nga problemet e Akobos.
Harta e vendos Akobon pranë kufirit të Sudanit të Jugut me Etiopinë, si dhe kryeqytetin Juba. Harta tregon gjithashtu provincën Ituri të Republikës Demokratike të Kongos.
Në bisedat e zhvilluara këtë javë këtu, askush nuk e përmendi Ebolën si kërcënim. Uria dhe konflikti janë shqetësimet më urgjente. Qyteti ndodhet qindra milje larg kufirit me Republikën Demokratike të Kongos, ku provinca Ituri është epiqendra e shpërthimit të Ebolës të njoftuar këtë javë nga Organizata Botërore e Shëndetësisë.
Por dinamika në Akobo paraqet një pasqyrë të asaj që e bën Sudanin e Jugut të cenueshëm ndaj virusit. Varfëria, mungesa e kujdesit shëndetësor, pasiguria dhe kontrolli i dobët i qeverisë mbi shoqërinë do ta bënin më të vështirë frenimin e një shpërthimi epidemik.
Qeveria në kryeqytetin e Sudanit të Jugut, Juba, deklaroi të enjten se nuk kishte raste të konfirmuara të Ebolës në vend, por u bëri thirrje qytetarëve të marrin masa paraprake. Administrata e Trumpit të enjten vendosi kufizime hyrjeje për qytetarët amerikanë që mbërrijnë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës nga Kongoja, Sudani i Jugut dhe Uganda.
Akobo ndodhet në një nga rajonet më të varfra të Sudanit të Jugut, një vend që konsiderohet ndër më pak të zhvilluarit në botë. Mësuesit dhe punonjësit shëndetësorë thanë se nuk janë paguar prej vitesh. Sudani i Jugut është i ndarë mes forcave besnike ndaj Presidentit Salva Kiir dhe atyre besnike ndaj zëvendëspresidentit Riek Machar, i cili ndodhet në arrest shtëpiak dhe po gjykohet për tradhti.
Në mars, trupat qeveritare u grumbulluan jashtë Akobos, i cili në atë kohë kontrollohej nga forcat opozitare. Ushtarët dhanë një ultimatum: tërhiquni ose përballuni me shkatërrim. Forcat opozitare u tërhoqën dhe popullsia prej 100 mijë banorësh e qytetit iku përtej lumit aty pranë drejt Etiopisë.
“Ishte shumë e vështirë”, tha David Chuak, 39 vjeç, i cili iku me gruan dhe katër fëmijët e tij. “Ishte e vështirë të gjeje ushqim, vend për të fjetur madje edhe ujë.”
Për ditë të tëra pas luftimeve, dëshmitarët thanë se trupat e pajetë mbulonin rrugët dhe pistën ajrore që përdorej për të sjellë punonjës humanitarë.
Para ultimatumit, Akobo kishte një spital universitar që ishte krenaria jo vetëm e qytetit, por e gjithë rajonit. Organizata humanitare Doktorë pa Kufinj, agjencia CARE International dhe Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq ishin thellësisht të përfshira në funksionimin e tij. Spitali trajtonte si luftëtarët ashtu edhe civilët.
Por kur mbërritën forcat qeveritare, banorët u detyruan të bënin zgjedhje të vështira. Përveç sendeve personale, duhej të zhvendoseshin edhe tufat e bagëtive të çmuara. Radioja lokale, 98.5 Akobo F.M., çmontoi pajisjet e saj për t’i marrë përtej kufirit, sipas gazetarit Sam Koang Malual.
Banorët gjithashtu larguan gjithçka që mundën nga spitali dhe e transportuan drejt Etiopisë për të mos e lënë të binte në duart e qeverisë, tha komisioneri që tani drejton Akobon, John Wiyual Lul. Disa prej pajisjeve më vonë u shitën, tha ai. Doktorë pa Kufinj fajësoi plaçkitjen dhe deklaroi se shumë sende u shkatërruan qëllimisht.
“Ilaçet nuk u plaçkitën thjesht; ato u sabotuan dhe u shkatërruan qëllimisht, sikur për të parandaluar ofrimin e kujdesit”, tha Christophe Garnier, një zyrtar i lartë i organizatës.
Në prill, forcat opozitare rimorën qytetin. Tani, shumica e banorëve janë kthyer dhe qyteti po përpiqet të rindërtohet. Pajisjet jetike të spitalit ende mungojnë. Ndërtesat e spitalit janë kryesisht të paprekura, por dhomat janë bosh.
“Nuk kemi asgjë tani”, tha drejtori i spitalit, Wiyual Majiok. “As shtretër, as tavolina, as karrige.” Ai u ankua veçanërisht për humbjen e gjeneratorëve të spitalit, çka nënkuptonte mungesë energjie elektrike dhe drite. Pacientët në gjendje të rëndë qëndronin të shtrirë në dysheme në errësirë pothuajse totale.
Punonjësit e spitalit me uniforma mjekësore po hidhnin furnizime mjekësore të skaduara dhe të dëmtuara të mërkurën, duke derdhur lëngjet mbi tokën e përmbytur. Madje edhe pajisjet laboratorike dhe rezervat e ilaçeve shpëtuese ishin zhdukur.
Një emergjencë tjetër e lidhur është uria. Monitoruesi kryesor botëror i urisë, Integrated Food Security Phase Classification, së fundmi e vlerësoi Akobon si një nga zonat e Sudanit të Jugut me rrezik të lartë urie. Ai i dha nivelin 5, nivelin më të lartë të shqetësimit. Megjithëse zona është pjellore, valët e zhvendosjeve dhe konflikteve kanë dëmtuar aftësinë e rajonit për të prodhuar ushqim, tha organizata.
Grupet humanitare kanë ngritur qendra ushqimore në qytet për të rriturit dhe fëmijët e kequshqyer rëndë.
Të martën, një ndihmë mbërriti në formën e një hedhjeje ajrore ushqimi në një fushë të madhe në periferi të Akobos nga një avion i marrë me qira nga World Food Programme i OKB-së. Thasët e mëdhenj të bardhë ranë mbi tokën e mbushur me ujë dhe dhjetëra gra që punonin së bashku i morën dhe i vendosën në grumbuj të rregullt për shpërndarje.
Hedhjet ajrore janë më pak efikase dhe më të kushtueshme sesa transportimi me kamionë, por pasiguria dhe rrugët e përmbytura kanë penguar mbërritjen e kolonave humanitare, sipas Pierre Guillaume Wielezynski, një zyrtar i lartë i programit. Të mërkurën, një shi i rrëmbyeshëm pengoi madje edhe një hedhje ajrore.
Kriza e urisë ka shkaktuar debat të ashpër mes punonjësve humanitarë dhe agjencive të OKB-së, të cilat mbështesin sektorin social të vendit. Ndërsa publikisht lavdërojnë partneritetin me autoritetet në Sudanin e Jugut, privatisht shumë prej tyre akuzojnë qeverinë, si dhe liderët opozitarë që kontrollojnë pjesë të vendit, se praktikisht kanë hequr dorë nga përgjegjësia për qytetarët e zakonshëm.
“Përgjegjësia për të ndihmuar njerëzit është nga ana e OKB-së”, tha komisioneri Lul, i cili mban një gradë të lartë në forcën ushtarake opozitare.
Edhe përballë këtyre vështirësive, njerëzit në Akobo kanë ndërmarrë hapa për ta rikthyer qytetin në këmbë. Muzika dëgjohej në bare të improvizuara në rrugën kryesore të mërkurën dhe disa pronarë biznesesh kishin vendosur pajisje Starlink për të ofruar Wi-Fi.
Megjithatë, çdo qetësi mund të jetë e përkohshme, jo vetëm për shkak të rrezikut nga Ebola. Kur të përfundojë sezoni i shirave, banorët e qytetit thanë se presin që ushtria qeveritare të rifillojë ofensivën. Edhe para kësaj, njerëzit nuk janë të sigurt, tha nënkoloneli S.P. Mishra, drejtues i misionit paqeruajtës të OKB-së në qytet.
“Sulmet ajrore mund të ndodhin në çdo moment”, tha ai.









