Ky tekst, është shkrim autorial i Serge Métais, studiues francez i historisë i publikuar në blogun e tij personal dhe paraqet qëndrimet e autorit.

Dhomat e Specializuara të Kosovës (zyrtarisht Dhomat e Specializuara të Kosovës dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar) e dhanë aktgjykimin e saj më 16 shtator 2026: ish-Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan secili me 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet, dhe Rexhep Selimi me 13 vjet. Të katër, ish-udhëheqës të lartë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), u shpallën fajtorë për krime lufte (arrestim dhe ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje) të kryera gjatë Luftës së Kosovës të viteve 1998-99. Megjithatë, ata u liruan nga akuzat për krime kundër njerëzimit që gjithashtu ishin ngritur ndaj tyre, pasi gjykata konstatoi se nuk kishte prova për sulme kundër popullsisë civile.

Duke i hedhur poshtë këto akuzat e fundit, tribunali mund të ketë bërë një shërbim të dobishëm. Megjithatë, padrejtësia e krijimit të një tribunali special për të gjykuar vetëm krimet e njërës prej palëve ndërluftuese—ato të rezistencës, luftës për çlirim dhe pavarësi—mbetet. Krimet e palës tjetër—ato të pushtuesit, ushtrisë, shërbimeve speciale dhe paramilitarëve serbë—nuk do të gjykoheshin kurrë. Megjithatë, ishin ata që shkaktuan me shumë më tepër numrin më të madh të viktimave (Lufta e Kosovës vlerësohet se mori rreth 13,000 jetë, përfshirë afërsisht 9,000 civilë shqiptarë; 1,500 deri në 2,000 luftëtarë të UÇK-së raportohet se u vranë). Disa nga këto krime të dokumentuara mirë mund të klasifikohen si krime kundër njerëzimit, ose madje, në rastin e dëbimit të më shumë se njëqind mijë shqiptarëve nga fshatrat e tyre në fund të verës ose në fillim të vjeshtës së vitit 1998 (organizatat humanitare në atë kohë jepnin shifra midis 200,000 dhe 300,000), si krimi i gjenocidit.

Kjo padrejtësi—krijimi i një tribunali special vetëm për të gjykuar krimet e separatistëve—është produkt i një operacioni manipulimi dhe ndikimi të orkestruar nga shërbimet ruse të inteligjencës. Vendimi i fundit i tribunalit ofron një mundësi për të rishikuar historinë e krijimit të tij.

Një operacion i ndërmarrë nga shërbimet speciale ruse.

Formalisht, procesi që çoi në krijimin e Tribunalit Special filloi në prill të vitit 2008 me paraqitjen e një mocioni në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës (PACE). Ai titullohej “Trajtimi çnjerëzor i personave dhe trafikimi i paligjshëm i organeve njerëzore në Kosovë”. Autori i tij ishte një rus, Konstantin Kosachev. Ai aktualisht është Zëvendëspresident i Këshillit të Federatës (Senatit), anëtar i partisë Rusia e Bashkuar. Që nga 9 marsi 2022, ai ka qenë gjithashtu në listën e Bashkimit Evropian të shtetasve rusë të sanksionuar nga BE-ja. Mocioni u nënshkrua nga 16 parlamentarë të tjerë, shumica e të cilëve ishin përfaqësues nga vendet e ish-BRSS-së ose Evropës Qendrore.

Qëllimi i operacionit ishte që të miratohej një raport hetimor në seancën plenare të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës (PACE), i cili do t’i vërtetonte pretendimet në mocion. Për ta arritur këtë, ishte e nevojshme të caktohej një hetues-raportues, dikush që konsiderohej si i pavarur dhe me karakter të mirë. Ish-magjistrati zviceran Dick Marty u konsiderua kandidati ideal. Raporti i tij, i paraqitur në seancën plenare në fillim të vitit 2011, u miratua me një shumicë dërrmuese të të pranishmëve. Ishte suksesi spektakolar i këtij operacioni që nxiti një proces që kulmoi me krijimin e Tribunalit Special në vitin 2015. Pa raportin e Martyt, nuk do të kishte pasur kurrë një Tribunal Special për Kosovën.

Për të kuptuar se si funksionoi e gjithë kjo, së pari do të bëjmë tri vërejtje paraprake:

E para ka të bëjë me akuzat për “trafikim të organeve njerëzore”.

Këto rrëfime (të quajtura gjithashtu “narrativa”) janë tipike për operacionet e kryera nga shërbimet speciale ruse ose serbe. Akuza të tilla gjenden në të gjitha luftërat (në Bosnje dhe Kosovë, nga Serbia; në Çeçeni, Gjeorgji dhe Ukrainë, nga Rusia). Qëllimi është t’i paraqesin ata që marrin armët kundër vendit si fajtorë për krime të urryera që menjëherë provokojnë zemërim. Në të njëjtën kohë, qëllimi është t’i çnjerëzojnë ata: për nga natyra e krimeve të tyre, ata nuk i përkasin njerëzimit. Krimet e tyre janë krime kundër njerëzimit. Shkaqet për të cilat ata luftojnë (të drejtat, pavarësia, liria) errësohen nga tmerret për të cilat ata akuzohen. Ndër këto narrativa, tri janë shembuj klasikë:

Ata nxjerrin organe nga të burgosurit / fëmijët / të plagosurit”.

Kjo narrativë është përdorur nga serbët kundër boshnjakëve myslimanë dhe shqiptarëve të Kosovës, nga rusët kundër çeçenëve, gjeorgjianëve, sirianëve anti-Assad dhe ukrainasve.

“Ata kanë laboratorë klandestinë / spitale sekrete”.

Kjo narrativë është përdorur kundër çeçenëve (“spitalet e torturës”), Gjeorgjisë (laboratori Lugar) dhe Ukrainës (laboratorët biologjikë).

“Ata ua shesin trupat/organet/fëmijët Perëndimit”.

Kjo është narrativa klasike anti-perëndimore: “Perëndimi blen organet e të varfërve.” Ajo shfaqet njëkohësisht në narrativën serbe kundër shqiptarëve dhe në narrativën ruse kundër çeçenëve. Shtypi ushtarak rus (Krasnaya Zvezda) raportoi, në vitet 2000-2001, ekzistencën e një “tregu organesh” të furnizuar nga nxjerrja e organeve nga të burgosurit rusë, që funksiononte në Grozni dhe Baku.

Këto narrativa përgjithësisht lidhen me taktika manipulimi që u japin atyre besueshmëri. Ato janë efektive sepse kombinojnë një tmerrqë nuk lë hapësirë për indiferencë publike: historia trondit, lë një përshtypje të qëndrueshme dhe është e pamundur të verifikohet. Ata që nxjerrin organe nga të burgosurit dhe i tregtojnë ato paraqiten si përbindësha. Ekziston një përmbysje morale: viktimat (shqiptarët e Kosovës, çeçenët, ukrainasit) shndërrohen në ekzekutorë, ose madje, në rastin e të fundit, në “nazistë”. Nëse armiku është një “trafikant i organeve njerëzore”, atëherë shteti i tyre është i paligjshëm. Ky ishte mesazhi që mocioni i Kosachevit kërkonte të përcillte, dy muaj pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës.

Pika e dytë ka të bëjë me Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës (PACE) dhe interesin e veçantë që mund të ketë pasur ajo për shërbimet speciale ruse.

Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës (PACE) përbëhet nga përfaqësues (zakonisht anëtarë të parlamenteve ose senatorë) nga shtetet anëtare të Këshillit të Evropës. Ajo nuk është as parlament i një shteti dhe as parlament i Bashkimit Evropian. Ajo nuk ka fuqi legjislative. Ajo mblidhet në seancë plenare vetëm për një javë, katër herë në vit. Në parim, ajo merret vetëm me çështje që lidhen me respektimin e të drejtave të njeriut. E vetmja fuqi e saj është të miratojë rezoluta ose rekomandime drejtuar shteteve anëtare. Aktualisht, që nga përjashtimi i Rusisë më 16 mars 2022, pas pushtimit të Ukrainës, Këshilli i Evropës ka vetëm 46 anëtarë. Ata kanë gjithsej 306 përfaqësues në PACE.

Kur Kosachev e paraqiti mocionin e tij në prill 2008, Rusia kishte qenë tashmë anëtare e Këshillit të Evropës për rreth dymbëdhjetë vjet (ajo u pranua në vitin 1996). Serbia ishte anëtare më e re, e pranuar vetëm në vitin 2003 si Shteti i Serbisë dhe Malit të Zi—dy vjet pasi Slobodan Milosheeviç ishte dorëzuar nga qeveria e re serbe në Tribunalin Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY). Serbia e vetme ruajti vazhdimësinë juridike të anëtarësimit në Këshillin e Evropës në vitin 2006, pas pavarësisë së Malit të Zi.

Tërheqja e veçantë e PACE-s për shërbimet ruse të inteligjencës ishte se ajo shërbente si një platformë e fuqishme nisjeje për disa prej operacioneve të tyre të dezinformimit. Ata arrinin lehtësisht të bënin që raportet hetimore në favor të qëndrimeve ruse të miratoheshin, me imprimatur-ën e Këshillit të Evropës. E tëra që duhej të bënin ishte të paraqisnin (ose të bënin që të paraqitej) një mocion që kërkonte një hetim mbi një çështje të lidhur me objektivat e tyre të ndikimit. Dhe më pas, ata do të kishin atë që përgjithësisht quhet, në një traditë që i atribuohet Leninit, një “idiot të dobishëm” të emëruar si raportues-hetues.

Duhet thënë se kompetencat e një raportuesi të emëruar nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës (PACE) për të hetuar një çështje të caktuar nuk kanë asgjë të përbashkët, për shembull, me ato që kishte Carla Del Ponte, kryetare e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY). Një raportues-hetues i PACE-s nuk është prokuror. Ai nuk ka kompetenca gjyqësore: asnjë kompetencë për të kryer kontrolle, marrje në pyetje shtrënguese, për të kërkuar dokumente ose për të pasur automatikisht qasje në arkivat shtetërore. Ata nuk kanë ndonjë mbrojtje të veçantë policore ose logjistike gjatë misionit të tyre. Ata varen tërësisht nga bashkëpunimi vullnetar i shteteve, institucioneve ndërkombëtare dhe dëshmitarëve. Burimet e tyre njerëzore janë të kufizuara në një ekip të vogël administrativ. Ata nuk janë një task force. Ata kanë një sekretar të komitetit (një zyrtar të Këshillit të Evropës). Ky është personi i tyre kryesor mbështetës që i ndihmon të organizojnë dëgjimet, të përgatisin marrëveshjet e udhëtimit, të përpilojnë dokumentet dhe të hartojnë versionet paraprake të raportit. Ai mund të thërrasë dëshmitarë të pretenduar, zyrtarë policie dhe madje ministra të qeverisë. Por askush nuk është i detyruar të paraqitet. E gjithë kjo për të thënë se një raport hetimor i PACE-s nuk ka gjasa të jetë diçka më shumë se një raport politik. Ai nuk ka absolutisht asnjë peshë juridike si një hetim gjyqësor.

Pika e tretë ka të bëjë me emërimin e Dick Martyt si raportues.

Nuk ka dyshim se, kur Konstantin Kosachev e paraqiti mocionin e tij, çështja ishte vendosur: Dick Marty, ish-prokuror, i zgjedhur “liberal-radikal” nga Ticino, përfaqësues i Zvicrës në PACE, do të emërohej nga Komiteti për Çështjet Ligjore dhe të Drejtat e Njeriut si raportues, në ngarkim të hetimit.

Burri kishte demonstruar tashmë fleksibilitetin e tij. Në fund të vitit 2005, ai paraqiti një mocion, të nënshkruar nga katërmbëdhjetë parlamentarë të tjerë: “Pretendime në lidhje me ekzistencën e qendrave sekrete të ndalimit në shtetet anëtare të Këshillit të Evropës” . Më pas, ai u emërua nga Komiteti i PACE-s për Çështjet Ligjore dhe të Drejtat e Njeriut si raportues. Raporti i tij, i datës 12 qershor 2006, shkaktoi sensacion: ai zbuloi ekzistencën e “burgjeve sekrete të CIA-s” në Evropë.

Në fakt, nuk kishte asgjë vërtet të re në raport. Pikat thelbësore tashmë ishin zbuluar në një artikull të Washington Post më 2 nëntor 2005. CIA kishte ndaluar xhihadistë, për periudha të ndryshme tranziti, në Poloni, Rumani dhe Lituani, rrugës për në Guantanamo. Gjëja e rëndësishme, përveç akuzës kundër fuqisë amerikane, ishte të vendoste në një pozitë të vështirë për shkeljet e të drejtave të njeriut vendet që së fundmi ishin anëtarësuar në NATO dhe Bashkimin Evropian dhe që kishin treguar armiqësi ndaj Rusisë së Putinit.

Në mënyrë të jashtëzakonshme, pasi u emërua raportues për “trafikimin e paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë”, dhe përpara se të përfundonte hetimin e tij dhe të dorëzonte raportin e tij, Dick Marty u ngarkua nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës me një mision për mbledhjen e fakteve mbi situatën në Çeçeni, Ingusheti dhe Dagestan. Raporti i tij mbi këtë çështje, “Mjetet juridike në rastet e shkeljeve të të drejtave të njeriut në rajonin e Kaukazit të Veriut”, i datës 4 qershor 2010, i mundësoi atij të falënderonte zyrtarët e sigurisë dhe drejtësisë të këtyre republikave të Federatës Ruse, ku ai ishte në gjendje të zhvillonte hetimin e tij në frymën më të mirë të bashkëpunimit, ndërsa gjithashtu thoshte—pavarësia duke qenë parësore—se “situata e pothuajse mosndëshkimit total për krimet e kryera nga zyrtarët e zbatimit të ligjit në kontekstin e operacioneve kundër terrorizmit duket se vazhdon”.

Qëllimi ishte të dëshmohej se normalizimi në provincat kaukaziane të Rusisë po përparonte mirë. Projekt-rezoluta e paraqitur nga Dick Marty vlerësonte “përpjekjet mbresëlënëse të ndërmarra nga autoritetet e Federatës Ruse dhe të Republikës Çeçene për rindërtimin e qyteteve”. Nënkuptimi ishte se, nëse problemet vazhdonin, ato nuk buronin nga sulmet çeçene të rreme nën flamur, të kryera nga FSB-ja, të cilat kishin ndezur Kaukazin, por nga reagimet e papërshtatshme ose joproporcionale të forcave të sigurisë ndaj “akteve frikacake dhe të urryera” të grupeve ekstremiste.

Një kontekst i favorshëm për një operacion të drejtuar kundër Evropës dhe NATO-s.

Operacioni i shërbimeve speciale ruse u ndërmor me një kontekst të veçantë: shpalljen e pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008. Mocioni i parlamentarit rus iu dorëzua PACE-s vetëm dy muaj më vonë.

Vendet evropiane në atë kohë hezitonin, të pasigurta se si të vepronin lidhur me njohjen e pavarësisë së Kosovës. Opinioni publik ishte i ndarë. Edhe sot, për arsye që me sa duket lidhen me politikën e brendshme, një vend si Spanja ende nuk e njeh pavarësinë e Kosovës. Dhe nuk është e vetme. Katër vende të tjera të Bashkimit Evropian ende nuk e kanë njohur atë: Greqia, Qiproja, Rumania dhe Sllovakia. Kjo e çon totalin në pesë nga njëzet e shtatë.

Duhet kujtuar se Kosova kishte qenë nën administrimin e Kombeve të Bashkuara që nga përfundimi i luftës në fillim të verës së vitit 1999, pas tërheqjes së ushtrisë serbe dhe forcave të sigurisë. Statusi i saj si pjesë e Serbisë (në atë kohë “Republika Federale e Jugosllavisë”) nuk vihej në pikëpyetje. Deri në vitin 2008, sipas të drejtës ndërkombëtare, Kosova konsiderohej territor serb. Në realitet, ajo ishte çliruar gradualisht nga tutela e Misionit të Përkohshëm të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK). Dhe, e mbrojtur nga një forcë e armatosur ndërkombëtare nën komandën e NATO-s (KFOR), ajo kishte marrë kontrollin mbi fatin e saj, me një parlament dhe qeveri të zgjedhur në mënyrë demokratike. Shpallja e pavarësisë nga Parlamenti i Kosovës më 17 shkurt 2008 kishte mbështetjen e qeverisë amerikane dhe të disa qeverive evropiane, përfshirë atë të Francës.

Putini ishte i tërbuar. Që në fjalimin e tij në Mynih në shkurt të vitit 2007, në Konferencën e Sigurisë, ai kishte nisur një kthesë haptazi armiqësore ndaj fuqisë amerikane dhe ndaj një Evrope që ai e konsideronte të nënshtruar. Në atë kohë, besohej se ai po reagonte ndaj zgjerimit të Bashkimit Evropian dhe NATO-s për të përfshirë Evropën Qendrore dhe shtetet baltike. Në realitet, ai po shprehte pakënaqësi që buronte nga ndërhyrja e NATO-s kundër Serbisë në vitin 1999. Rusia kishte qenë e paaftë ta kundërshtonte atë. Amerikanët (atëherë nën presidencën e Bill Clintonit) dhe aleatët e tyre të NATO-s e kishin bombarduar Serbinë për 78 ditë (nga 24 marsi deri më 10 qershor 1999), pa mandat të OKB-së. Në fund, ata e kishin detyruar Millosheviçin të tërhiqej, duke e detyruar atë të tërhiqte ushtrinë dhe forcat e sigurisë nga Kosova.

Fjalimi i Putinit në Mynih kundër një “bote unipolare” i referohej hapur asaj që kishte ndodhur në Kosovë në vitin 1999. Edhe përpara një mbledhjeje të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, ku rusët do ta kishin vënë veton ndaj një rezolute, amerikanët nisën një fushatë bombardimesh kundër Serbisë që ndryshoi rendin botëror në dëm të Rusisë. Aleati i saj, Serbia, doli i dobësuar. Kosova ishte për Serbinë ajo që Çeçenia ishte për Rusinë. Amerikanët dhe evropianët kishin arritur ta shkëputnin Kosovën nga Serbia. Tani, gjoja, ata po përpiqeshin ta shkëputnin Çeçeninë nga Rusia duke mbështetur “terroristët” atje. Një botë “unipolare”, sipas Putinit, do të nënkuptonte pasiguri. Rikthimi i fuqisë ruse do të nënkuptonte një kthim te ekuilibri dhe siguria.

Putini donte hakmarrje ndaj NATO-s dhe Evropës. Në vitin 1999, në kohën e sulmeve ndaj Serbisë, opinioni publik evropian ishte i ndarë. Ai mbeti i tillë nëntë vjet më vonë, pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Shtetet evropiane nuk ishin në gjendje të miratonin një qëndrim të përbashkët. Mundësia ishte pjekur.

Publikimi në kohën e duhur i librit të Carla Del Ponte-s.

“Asambleja e konsideron të nevojshme të shqyrtojë rastet e trajtimit çnjerëzor të personave dhe trafikimit të paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë, siç përshkruhen në kujtimet e Carla Del Ponte-s”. Kështu fillon mocioni në formën e një rezolute të paraqitur në PACE nga Konstantin Kosachev. Disa rreshta më poshtë, thuhet: “Sipas informacionit të dhënë nga znj. Del Ponte, këto organe më pas u dërguan nga Aeroporti i Rinasit në Tiranë në klinika jashtë vendit, për t’u implantuar te pacientët që paguanin”.

Për të thënë më të paktën, libri i ish-kryeprokurores së Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY) – i bashkëshkruar me Chuck Sudetic – ishte publikuar në një kohë shumë të përshtatshme. Botimi i parë, në italisht, u publikua në prill të vitit 2008. Mocioni i Kosachevit u paraqit vetëm disa ditë më vonë.

Carla Del Ponte u emërua në krye të ICTY-së në gusht të vitit 1999, pas tërheqjes së ushtrisë serbe dhe forcave të sigurisë nga Kosova. Ajo qëndroi në këtë pozitë deri në fund të vitit 2007. Çfarë thotë ajo në librin e saj? Ajo thotë se, sapo mori detyrën në fund të vitit 1999–2000, u vu në dijeni, përmes raporteve nga burime të ndryshme gazetareske, disa më të besueshme se të tjerat, të cilat pretendonin se “qindra” të burgosur serbë, ende të mbajtur në veri të Shqipërisë, ishin ekzekutuar për të furnizuar një rrjet të trafikimit të organeve njerëzore. Disa prej këtyre raporteve specifikonin se organet merreshin në një “shtëpi të verdhë” në Burrel, më pak se 100 kilometra nga aeroporti i Tiranës. Duke i konsideruar disa prej këtyre “burimeve” të besueshme, Carla Del Ponte urdhëroi një hetim në terren në Shqipëri në vitin 2003. Ajo nuk gjeti asgjë përfundimtare.

Ish-prokurorja duket se beson se rasti i “trafikimit të organeve njerëzore” nuk mori vëmendjen që meritonte. Duket se ai ka mbetur i pazgjidhur. Problemi është se ajo e trajton atë në një libër të përqendruar kryesisht në “gjuetinë” e saj për kriminelët e luftës (botimi francez titullohet “Gjuetia: Kriminelët e luftës dhe unë”). Ajo përmend raste ku faktet janë të vërtetuara dhe janë dhënë dënime të rënda (kundër Mladiçit, Karaxhiçit, Millosheviçit etj.), krahas një rasti për të cilin ajo nuk ka prova. Edhe pse ajo i referohet “trafikimit të organeve njerëzore” si “sipas burimeve tona”, lexuesi mund të tundohet t’i barazojë të gjitha, atë që është ndjekur penalisht me atë që nuk është ndjekur, për shkak të mungesës së provave. Kjo është ajo që krijon paqartësinë në libër dhe që Kosachev e shfrytëzon. Ajo që është “sipas burimeve tona” në tekstin e Carla Del Ponte-s bëhet “sipas Carla Del Ponte-s”.

Florence Hartmann, ish-zëdhënëse e kryeprokurores së ICTY-së (dhe ish-gazetare e Le Monde), në një artikull në gazetën Le Temps më 16 prill 2008, e përmblodhi në mënyrë të përsosur problemin:

“Duke vendosur në kujtimet e saj të përziejë zhanret dhe të vërë përkrah krimet e gjykuara, pra të vërtetuara në mënyrë të pakundërshtueshme, me këto pretendime të paverifikuara nga dëshmitarë, identitetet e të cilëve ajo nuk i di, Carla Del Ponte nxit konfuzionin midis thashethemeve dhe fakteve”.

Në pranverën e vitit 2008, edhe pasi u ringjall nga ish-prokurorja, rasti i “trafikimit të paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë” ishte ende vetëm një thashethem. Nevojitej një ngjarje e re dhe spektakolare për t’i dhënë besueshmëri kësaj historie.

Rasti i klinikës “Medicus”

Kjo ngjarje ndodhi në nëntor të vitit 2008. Shpërtheu një skandal me pasoja globale: klinika Medicus në Prishtinë, Kosovë, u zbulua se ishte në qendër të një rrjeti ndërkombëtar të trafikimit të organeve njerëzore. Veshkat merreshin nga njerëz të varfër në nevojë, për shuma qesharake. Këto veshka më pas transplantoheshin menjëherë te pacientë të pasur të gatshëm të paguanin rreth 100,000 dollarë. Si “shitësit”, ashtu edhe marrësit ishin të huaj që kishin udhëtuar në Kosovë posaçërisht për operacionin e tyre. Ata largoheshin sapo ishin shëruar mjaftueshëm.

Gjithçka filloi më 4 nëntor 2008, kur një pasagjer që po nisej për në Stamboll u sëmur në aeroportin e Prishtinës. Ai ishte një i ri turk, Yilmaz Altun, i lindur në vitin 1984. I ekzaminuar nga një mjek, ai zbuloi se i ishte hequr një veshkë në një klinikë në qytet. Ai e kishte “shitur” atë dhe do të paguhej për të pas kthimit në Turqi. Po atë ditë, policia e Misionit të Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) bastisi klinikën “Medicus”, ku gjeti një pacient izraelit, Bezalel Shafran, i lindur në vitin 1934, duke marrë kujdes pas operacionit. Veshka e të riut turk i ishte transplantuar atij.

Klinika u mbyll menjëherë. Dokumentet u sekuestruan. Ato dëshmonin për përsëritjen e operacioneve të tilla te pacientë të huaj gjatë muajve të fundit. Kështu nisi rasti “Medicus”. Ai u dha një besueshmëri të jashtëzakonshme rrëfimeve për “trafikimin e organeve njerëzore në Kosovë” nga fundi i vitit 1999 dhe fillimi i viteve 2000. Për më tepër, ai sugjeronte një vazhdimësi: të njëjtët zyrtarë të UÇK-së që pretendohej se e kishin organizuar trafikimin pas luftës, tani në pushtet në Prishtinë, supozohej se qëndronin pas veprimtarisë kriminale të klinikës “Medicus”.

Në muajt vijues, hetimi i kryer nga Misioni i Bashkimit Evropian për Sundimin e Ligjit (EULEX) – i cili mori përsipër përgjegjësitë e UNMIK-ut për policinë dhe drejtësinë – zbuloi se kirurgu që përdorte bisturinë, si për heqjen e veshkave, ashtu edhe për transplantet, ishte Yusuf Erçin Sönmez, shtetas turko-izraelit i lindur në Turqi në vitin 1957. Ai zbuloi gjithashtu se një tjetër turko-izraelit, i lindur në Turqi në vitin 1950, Moshe Harel, ishte organizatori i “udhëtimeve” të pacientëve dhe “arkëtari” i organizatës kriminale. Ishte ai që kishte blerë biletën e avionit të Yilmaz Altunit. Ai e kishte shoqëruar atë në të njëjtin avion nga Stambolli në Prishtinë. Ishte në llogarinë e tij bankare që ishin transferuar 90,000 dollarë nga një anëtar i familjes së pacientit izraelit që kishte marrë një veshkë nga i riu turk.

Aktakuza e Prokurorit Special të EULEX-it, Jonathan Ratel, përcaktoi se në klinikën Medicus ishin kryer 24 heqje veshkash dhe po aq transplante ndërmjet marsit dhe fillimit të nëntorit 2008. Në përfundim të gjykimit, më 29 prill 2013, Lutfi Dervishi, urolog dhe pronar i klinikës Medicus, u dënua me tetë vjet burg, ndërsa djali i tij, Arban, drejtor i klinikës, me shtatë vjet e tre muaj. Tre anesteziologë morën dënime që varionin nga një vit me kusht deri në tre vjet burg. Të pestë janë shqiptarë të Kosovës. Nuk mund të jepej asnjë aktgjykim ndaj Yusuf Erçin Sönmez ose Moshe Harel, të dy të arratisur. Qartazi, ata po mbroheshin. Ata u ndaluan për pak kohë në Turqi ose Izrael, bazuar në Njoftimet e Kuqe të Interpolit, por në fund u liruan, pasi të dyja vendet refuzuan ekstradimin e tyre.

Hipoteza jonë është se çështja e klinikës “Medicus” është pjesë e një manipulimi nga shërbimet speciale ruse, i nisur nga mocioni i Kosachevit në PACE. Ajo ishte konceptuar dhe planifikuar para vitit 2008. Argumentet në favor të kësaj hipoteze janë si vijon:

Argumenti i parë lidhet me personalitetin e Yusuf Erçin Sönmezit.

Hetuesit kuptuan shpejt se “Dr. Yusuf”, i listuar në të dhënat e klinikës Medicus, ishte Dr. Yusuf Erçin Sönmez. Ai kishte qenë prej kohësh i njohur për kryerjen e marrjeve të veshkave dhe transplanteve në shkelje të etikës mjekësore dhe ligjit. Kur përfshirja e tij në rastin e klinikës Medicus u bë e ditur, shtypi ndërkombëtar e quajti “Dr. Vulture” ose “Dr. Frankenstein”. Ai ishte arrestuar më parë disa herë në Turqi për shkeljen e ligjit lidhur me marrjen dhe transplantimin e veshkave. Që në vitin 1998, sipas The Guardian, gazetarë të televizionit turk e kishin mashtruar duke u paraqitur si njerëz të gatshëm t’u hiqej një veshkë. Ata treguan se ai kishte shtatë pacientë, kryesisht izraelitë, që prisnin transplante. Yusuf Erçin Sönmez më pas u ndalua të ushtronte profesionin në sektorin publik shëndetësor të Turqisë.

“Dr. Vulture” nuk mund të kishte dështuar të ishte kontaktuar nga shërbimet ruse ose serbe të inteligjencës që në fund të viteve 1990, kur rrjetet e tyre të ndikimit ishin ngarkuar me përhapjen e thashethemeve për trafikimin e organeve njerëzore, që pretendohej se kryhej nga separatistët çeçenë ose shqiptarë të Kosovës. Ai njihej gjithashtu për kryerjen e operacioneve të veshkave në Baku. Prandaj, ndoshta, edhe thashethemi i përmendur më herët në shtypin ushtarak rus për një “treg organesh” për të burgosurit rusë në atë qytet.

Argumenti i dytë në favor të hipotezës së manipulimit nga shërbimet speciale ruse është se qendra nga e cila vepronte organizata kriminale nuk ishte në Prishtinë, Kosovë, por në Turqi ose Izrael.

Klinika “Medicus” ishte, në fakt, vetëm njëra nga platformat ku kryheshin marrja e veshkave dhe transplantimi i tyre nga ekipi i Yusuf Erçin Sömnezit. Gjithçka organizohej paraprakisht nga një qendër (Stamboll? Tel Aviv?) ku rekrutoheshin “kandidatët” për shitjen e veshkave, verifikohej përputhshmëria e “dhuruesve” dhe “marrësve” para nisjes së tyre për në Prishtinë, dhe caktoheshin gjithashtu operacionet. Sipas Jonathan Ratelit, prokurorit special të EULEX-it, “Medicus ishte njëra nga klinikat në një rrjet ku përfshiheshin Sömnez, Harel dhe të tjerë,” […] “Ne kemi gjetur klinika në Azerbajxhan dhe vende të tjera, dhe besojmë se mund të ketë një edhe në Afrikën e Jugut”.

Argumenti i tretë bazohet në vëzhgimin e zonës gjeografike nga e cila vinin viktimat që iu nënshtruan heqjes së veshkave në klinikën “Medicus”.

Sipas Prokurorit Special Jonathan Ratel, viktimat e identifikuara, nga të cilat u mor një veshkë në klinikën Medicus ndërmjet marsit dhe nëntorit 2008, ishin “izraelitë, turq, kazakë, bjellorusë, rusë, ukrainas ose moldavë”. Me fjalë të tjera, ata vinin nga ish-Bashkimi Sovjetik, Izraeli ose Turqia. Kjo tregon se shërbimet e inteligjencës nuk mund të kishin qenë në dijeni të shtrirjes së rrjetit brenda sferës së tyre të ndikimit. Ka çdo arsye për të besuar se ato ishin të lidhura me të.

Së fundi, argumenti i katërt lidhet me kohën e operacioneve të veshkave në klinikën “Medicus”.

Konsultimi i aktakuzës tregon se ndërhyrja e parë e “Dr. Yusufit” ishte më 8 mars 2008. Ai duket se ia kishte hequr një veshkë “Tasimit” po atë ditë dhe ia kishte transplantuar “Bamus” (mbiemrat janë të panjohur dhe individët nuk janë identifikuar). Dy ndërhyrjet e ardhshme u kryen vetëm më 11 dhe 15 maj 2008 (secila herë përfshinte heqjen e një veshke dhe një transplant). Ritmi u përshpejtua në qershor dhe më pas u stabilizua në muajt vijues deri në fund të tetorit 2008, duke arritur një total prej 24 heqjesh veshkash dhe 24 transplantesh.

Si përfundim, duket se veprimtaria kriminale e “Dr. Yusufit” në klinikën “Medicus” ishte një veprimtari e kohëve të fundit. Ajo filloi pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Nuk ka prova për vazhdimësi me trafikimin e pretenduar të organeve njerëzore që kishte ndodhur pas luftës në vitet 1999–2000.

Qartësisht, veprimtaria kriminale e klinikës “Medicus” u ndërpre kur shërbimet speciale ruse e konsideruan të nevojshme. Kur e konsideruan se kishte ardhur koha për ta zbuluar “skandalin”. Historia e të riut turk që u rrëzua në aeroportin e Prishtinës dhe që e çoi policinë e UNMIK-ut të zbulonte një “operacion të trafikimit të organeve njerëzore” në Kosovë nuk qëndron. Policia ishte informuar qëllimisht, me gjasë që më 31 tetor. Ajo kishte urdhër t’i arrestonte Ylmaz Altunin dhe Moshe Harelin 11 para se të hipnin së bashku në një avion më 4 nëntor.

Vlen të përmendet kalimthi se, në pjesën më të madhe, emrat e viktimave të identifikuara tregojnë një origjinë nga ish-BRSS-ja (Akhmedov, Yankulov, Ruskalenko, Shevdako, Avdukova, Pugachev etj.). I riu turk, Ylmaz Altun, i arrestuar në aeroportin e Prishtinës më 4 nëntor 2008, në fund shfaqet si një nga të paktët turq në listë. Ndoshta nuk është rastësi që shërbimet speciale ruse e zgjodhën atë për të përmbyllur serinë e heqjeve të veshkave në Prishtinë. Ai u tregoi hetuesve se ishte rekrutuar nga një burrë i quajtur Ismail dy muaj më herët. Ismaili i kishte premtuar 20,000 dollarë për heqjen e njërës prej veshkave të tij. Ishte Ismaili ai që e kishte vënë në kontakt me Moshe Harelin. Viktima e fundit e “trafikimit të organeve njerëzore” nuk mund të ishte dikush me një emër si Pugachev ose Ruskalenko. Ata do t’u duhej t’u tregonin hetuesve se ishin rekrutuar nga dikush i quajtur Popov ose Ivanov. “Lidhja ruse” do të ishte tepër e dukshme.

Vlen të përmendet kalimthi se shumica e vendeve ranë dakord të bashkëpunonin me hetimin e udhëhequr nga Jonathan Ratel, prokurori special i Misionit të EULEX-it. Rusia, vendi i origjinës së disa prej viktimave të identifikuara, refuzoi të bashkëpunonte, ndërkohë që pretendonte se ishte viktimë e “trafikimit të organeve njerëzore në Kosovë”. Prandaj, ajo kërkoi ekstradimin e Moshe Harel, duke e ditur shumë mirë se nuk kishte asnjë shans për ta marrë atë.

Së fundmi, disa fjalë për Dr. Lutfi Dermishin, pronarin e klinikës “Medicus”. Ka shumë gjasa që ai të ketë rënë në një kurth të ngritur nga “Dr. Yusuf”, me mbështetjen e shërbimeve speciale ruse. Sipas raportit të hetimit, ai u takua me Yusuf Erçin Sönmez në një konferencë të urologjisë në Stamboll në vitin 2005 ose 2006. Më pas, ndoshta vetëm në fillim të vitit 2008, ai mori një propozim të cilin duhej ta kishte refuzuar. Kjo, gjoja, çoi në një eksperiment më 8 mars. Më pas, duke filluar nga maji, në një praktikë “industriale” të marrjes dhe transplantimit të organeve, në të cilën “Dr. Yusuf” mbante gjithmonë bisturinë. Ai qartësisht iu dorëzua joshjes së fitimit. Dënimi i tij i rëndë nuk është objekt debati. Ai i ka shkaktuar dëm të konsiderueshëm vendit të tij dhe ish-udhëheqësve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, të cilët aktualisht janë të burgosur në Hagë.

Raporti i Martyt, kati i fundit

Le t’i drejtohemi tani raportit të Dick Martyt : “Trajtimi çnjerëzor i personave dhe trafikimi i paligjshëm i organeve njerëzore në Kosovë”, të miratuar nga APKE-ja në fillim të janarit 2011. Le ta themi që në fillim: ai është pikërisht ajo që kishim frikë më së shumti, bazuar në mocionin e paraqitur nga Kosachev në prill 2008. Ai përsërit — siç pritej — narrativën e shërbimeve speciale serbe lidhur me “Grupin e Drenicës”, i cili, siç pretendohej, ishte në qendër të një rrjeti ndërkombëtar të drogës, armëve dhe prostitucionit dhe kishte marrë nën kontroll Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Ai gjithashtu përsërit narrativën e “burimeve të besueshme” mbi “trafikimin e organeve njerëzore” të marra nga të burgosurit serbë, e cila gjendet në librin e Carla Del Ponte dhe Chuck Sudetic. Por ai shkon shumë më tej në të dyja këto pika:

Së pari, sa i përket narrativës klasike se rebelët nuk janë asgjë më shumë se banditë ose kriminelë mafiozë, e cila gjendet si te serbët në lidhje me Kosovën, ashtu edhe te rusët në lidhje me çeçenët, ajo merr një dimension të ri me pikën 58 të raportit të Martyt:

“Ne kemi zbuluar se kreu i këtij Grupi të Drenicës ose, për të përdorur terminologjinë specifike të rrjeteve të krimit të organizuar, ‘kumbar i tij’, nuk ishte askush tjetër përveçse një figurë e njohur e jetës politike lokale dhe ndoshta personaliteti më i njohur ndërkombëtarisht i UÇK-së, Hashim Thaçi”.

Dick Marty nuk mjaftohet më me akuza ose thashetheme të bazuara në “burime” që askush nuk mund t’i verifikojë. Ai deklaron, sikur të ishte në një hetim gjyqësor: “Ne kemi zbuluar se…”. Duhet thënë se në kohën kur raporti u paraqit, Hashim Thaçi kishte qenë Kryeministër që nga janari 2008. Ai ishte personi që shpalli pavarësinë e Kosovës më 17 shkurt 2008.

Ne e shohim dorën e shërbimeve speciale ruse në deklaratën e Dick Martyt. Ajo që është në lojë është legjitimiteti i pavarësisë së Kosovës dhe ligjshmëria e shtetit të ri në skenën ndërkombëtare. Nëse kreu i qeverisë kosovare është “kumbar” i një mafie, atëherë Kosova nuk mund të njihet si shtet i pavarur.

Raporti i Martyt gjithashtu shkon shumë më tej se ajo që ishte përhapur deri atëherë për “trafikimin e organeve njerëzore” që pretendohej se kryhej nga udhëheqësit e UÇK-së, pasi ai thjesht shpik një qendër të re ndalimi për të burgosurit serbë, nga të cilët pretendohej se merreshin organe: Fushë-Krujë, një hap larg Rinasit, ku ndodhet aeroporti i Tiranës.

Para raportit të Martyt, asnjë dokument nuk e përmend këtë qendër në Fushë-Krujë. As libri i Del Pontes dhe Sudetic, as hetimi i UNMIK-ut dhe ICTY-së në vitet 2004-2005. Ekipi i shkencëtarit mjekoligjor Baraybar kontrolloi vetëm të ashtuquajturën “shtëpi të verdhë” famëkeqe në Burrel, ku nuk gjeti asgjë përfundimtare.

Duhet thënë se thashethemet e përhapura nga shërbimet speciale serbe kishin një dobësi. Kjo dobësi ishte vënë në dukje, përfshirë edhe në disa media serbe pas botimit të librit të Del Pontes dhe Sudetic: marrja e veshkave duhej të bëhej në një mjedis krejtësisht steril, në afërsi të menjëhershme të një aeroporti nëse veshka ishte destinuar për një transplant në distancë. “Shtëpia e verdhë” e Burrelit dukej e papërshtatshme. Florence Hartmann kishte diskutuar për të gjitha këto në artikullin e saj të prillit 2008.

Kjo dobësi u bë edhe më e dukshme me aktakuzën e Prokurorit Special të EULEX-it, Jonathan Ratel, e cila zbuloi se si “trafikimi i organeve njerëzore” funksiononte në të vërtetë: në të njëjtën ditë, në të njëjtin objekt, “Dr. Yusuf” e hiqte veshkën nga “dhuruesi” dhe e transplantonte atë te marrësi. Ai kishte siguruar përputhshmërinë e tyre shumë përpara mbërritjes së tyre në Kosovë.

Ishte në këtë kontekst që Dick Marty mund të pohonte, me një siguri të jashtëzakonshme, rreth dhjetë vjet pas ngjarjeve, se kishte “zbuluar”, gjatë hetimit të tij, vendin e “Fushë-Krujës” ku “grupi i vogël i të burgosurve të përzgjedhur nga UÇK-ja do ta kishin gjetur vdekjen”.

Ky vend thuhet se është “disa orë udhëtim i vështirë me makinë nga Rripe ose Burrel”. Thuhet se përbëhet nga një “strehë” dhe një “klinikë”. E para thuhet se është një shtëpi, pronari i së cilës, “anëtar i grupit etnik shqiptar, pretendohet se mbante si lidhje klanore, ashtu edhe lidhje me krimin e organizuar me anëtarë të Grupit të Drenicës”. Klinika supozohet të jetë aty pranë, por raporti nuk jep asnjë detaj lidhur me emrin ose vendndodhjen e saj.

Raporti thotë se, “kur u konfirmua se kirurgët përgjegjës për transplantimin [sic] ishin në vend dhe të gatshëm për të operuar, të burgosurit pretendohet se nxirreshin një nga një nga ‘strehimi’, ekzekutoheshin menjëherë me armë zjarri nga një agjent i UÇK-së dhe trupat e tyre transportoheshin me shpejtësi në klinikën ku kryhej operacioni”.

Ai shton se “Sipas burimeve, boshti Fushë-Krujë u zgjodh për të strehuar këto objekte për shkak të afërsisë së tij me aeroportin kryesor që i shërben Tiranës. Objektet e kësaj platforme në rrjetin e trafikimit të organeve – ‘strehimi’ dhe klinika e përdorur për operacionet – ishin, për rrjedhojë, lehtësisht të arritshme si për pritjen e vizitorëve ndërkombëtarë, ashtu edhe për transportimin e organeve.”

Edhe këtu e shohim dorën (e rëndë) të shërbimeve speciale ruse. Qartësisht, ata e sajuan këtë narrativë rreth një qendre ndalimi (një kamp vdekjeje) për të burgosurit serbë, për të cilën askush nuk kishte dëgjuar deri atëherë. Teksti i narrativës (pikat 159 deri në 174 të raportit) karakterizohet gjithashtu nga rëndesa e tij dhe disa ngatërresa që mund të tregojnë një përkthim të dobët nga një tekst origjinal rus. Ne vumë re, për shembull, referencën te “kirurgët përgjegjës për transplantimin” [sic], kur në fakt duhej t’u referohej kirurgëve përgjegjës për marrjen e organeve…

Chuck Sudetic, “idioti i dobishëm” tjetër?

Ndoshta kjo “guaskë” duhet parë si një e dhënë. Chuck Sudetic do të ishte “idioti i dobishëm” tjetër në operacionin e shërbimeve speciale ruse lidhur me “trafikimin e organeve njerëzore në Kosovë”.

Duke pasur parasysh rëndësinë e “zbulimeve” që i atribuohen Carla Del Pontes, si në mocionin e Kosachevit, ashtu edhe në raportin e Martyt, nuk mund të mos vihet në pikëpyetje urgjenca e ndier nga ish-prokurorja e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë për botimin e kujtimeve të saj në pranverën e vitit 2008. Ajo e la postin e saj në ICTY në fund të vitit 2007 dhe menjëherë u nis për në Argjentinë, ku sapo ishte emëruar ambasadore e Zvicrës. Deri në fund të marsit 2008, dorëshkrimi i ishte dorëzuar botuesit Feltrinelli.

Si mund të shpjegohet një arritje e tillë? Ajo nuk e shkroi vetë librin. Të paktën, jo në pjesën më të madhe. Ajo e pranoi këtë në kopertinë, duke e cilësuar Chuck Sudeticin si bashkëautor. Megjithatë, gjithçka u bë që ai të dukej si një vepër personale, një memoir. Botimi i parë ishte në italisht, gjuhën e saj amtare (Carla Del Ponte është nga Ticino). Nëntitulli i librit, “La caccia” (“Gjuetia”), ishte “Io e i criminali di guerra” (“Unë dhe kriminelët e luftës”). Kjo është e papërshtatshme si në italisht, ashtu edhe në frëngjisht. Në botimin e mëvonshëm francez, në kopertinë shkruhet “Les criminels de guerre et moi” (“Kriminelët e luftës dhe unë”).

Duhet të vëmë në dukje një tjetër veçanti. Ajo do të tradhtonte ekzistencën e një versioni origjinal rus të raportit. Në “B – Deklarata e Arsyeve”, pika 1, gjejmë fjalinë: “Znj. Carla Del Ponte botoi një kujtim në bashkëpunim me Chouk Sudetic”. Emri i parë është në fakt “Chuck”, që në Shtetet e Bashkuara, ku lindi Chuck Sudetic, mund të konsiderohet një shkurtim i Charles/Charlie (për shembull, Chuck Berry). Por ka shumë gjasa që prindërit e Sudeticit, me origjinë nga Jugosllavia, t’ia kenë dhënë këtë emër djalit të tyre, të lindur në vitet 1950, në referencë të Chuk-ut (“Chuk” në rusisht), heroit të një përralle shumë të njohur nga epoka staliniste në Bashkimin Sovjetik (e cila u përshtat në film në vitin 1953). Dhe nuk ka dyshim se Chuck Sudetic quhej “Чук Судетич” (fonetikisht “Tchouk Sudetich” në frëngjisht) kur ishte student në Institutin Pushkin në Moskë në vitin 1978. Lexuesi mund ta verifikojë me Google Translate se kur shkruan “Чук”, merr “Chouk” në frëngjisht dhe “Chuck” në anglisht. Kjo do të shpjegonte pse, në versionin anglisht të raportit të Martyt, kemi “Chuck Sudetic”, ndërsa në versionin frëngjisht kemi “Chouk Sudetic”…

Chuck Sudetic ishte gazetar i New York Times, ku mbuloi luftërat jugosllave (1990-1995). Më vonë punoi si analist në ICTY dhe si shkrues i lartë në Open Society Institute. Kjo do të thotë se, kur Carla Del Ponte mori drejtimin e ICTY-së në verën e vitit 1999, ai ishte personi që kishte arkivat dhe kontaktet me gazetarët në terren — “burimet e famshme të besueshme gazetareske” — të cilët i kishin “dhënë asaj informacionin” për “300 serbët e kapur dhe transferuar në burgje klandestine në Shqipëri”.

Open Society Institute organizoi një debat në vitin 2009, në të cilin Sudetic shpjegoi se kishte sistemuar shënimet e regjistruara në diktafon gjatë tetë viteve nga Carla Del Ponte, e cila nuk fliste anglisht dhe dëshironte një libër shumë narrativ, të stilit amerikan. Vetë Carla Del Ponte tha në një intervistë zvicerane në vitin 2008: “Unë e tregoj historinë, Chuck e shkruan”. Kjo e shpjegon shpejtësinë me të cilën u botuan kujtimet. A duhet të arrijmë në përfundimin se libri ishte porositur nga inteligjenca ruse? Natyrisht, nuk kemi prova. Vetëm të dhëna. Përmendja e “Chuk” në raportin e Martyt është sigurisht intriguese. Një shenjë nga ata që ishin të përfshirë në manipulim?

Instalimi i një makinerie djallëzore.

Objektivi i operacionit të shërbimeve speciale ruse, në kohën e paraqitjes së mocionit të Kosachevit në APKE, ishte, siç kemi thënë, që ta bënte atë të miratonte një raport mbi “trafikimin e organeve njerëzore në Kosovë”, i cili do ta paraqiste Kosovën si një shtet artificial dhe të paligjshëm dhe, në këtë mënyrë, të përçante evropianët dhe të dobësonte Bashkimin Evropian.

Raporti i Martyt nuk ishte menduar për debat intelektual. Ai ishte, nga fillimi deri në fund, një raport politik i hartuar për t’iu drejtuar ndjeshmërisë dhe emocioneve të njerëzve. Ai u miratua nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës me një shumicë shumë të madhe. 169 përfaqësues të shteteve anëtare të Këshillit të Evropës votuan pro. Kishte vetëm 8 vota kundër dhe 14 abstenime. Të gjithë njëmbëdhjetë përfaqësuesit francezë, nga i gjithë spektri politik, votuan pro. Të gjithë gjermanët, të gjithë belgët, të gjithë holandezët dhe kështu me radhë, votuan pro. Mund të vajtohet një naivitet i tillë, një mungesë e tillë e të menduarit kritik, ose thjesht një maturi e tillë nga ana e përfaqësuesve tanë përballë asaj që ishte një manipulim i ulët. Por rezultati është i qartë: operacioni i shërbimeve të inteligjencës ishte një sukses i plotë. Ndoshta edhe më shumë sesa kishin parashikuar nxitësit e tij.

Sepse ai pati pasoja që a priori do të duhej të ishin dukur të pamundura. Ishte një rezolutë e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, e bazuar në raportin e Martyt, dhe emocioni i ngjallur në opinionin publik nga ky raport që çoi Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të krijonin, në shtator 2011, një “Task force” (Special Investigative Task Force ose SITF, sipas akronimit), me fjalë të tjera një “Grup të Posaçëm Hetimor”, dhe kështu, një makineri ferri.

Është e rëndësishme të kuptohet se si u zhvilluan gjërat. Nën presionin miqësor të aleatëve të saj, Parlamenti i Kosovës u bind të miratonte, në maj 2012, një ligj për bashkëpunimin me Task Force. Ky ligj kishte për qëllim t’i mundësonte Task Force-it të kryente një hetim të pavarur penal mbi akuzat e përfshira në Raportin e Martyt. Kosova kishte interes të drejtpërdrejtë në këtë hetim. Ai duhej të demonstronte se Raporti i Martyt ishte një sajesë. Përbërja e Task Force-it, e përbërë ekskluzivisht nga magjistratë profesionistë evropianë dhe amerikanë dhe personel gjyqësor, ishte një garanci e pavarësisë. Prokurori, kreu i Task Force-it nga shtatori 2011 deri në gusht 2014, ishte Clint Williamson, ish-Ambasador i Jashtëzakonshëm i SHBA-së për Krimet e Luftës.

Bazuar në gjetjet fillestare të hetimit të Task Force-it dhe nën presionin e Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara, Parlamenti i Kosovës miratoi një amendament kushtetues në gusht 2015, duke themeluar Dhomat e Specializuara të Kosovës dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar të Kosovës (Ligji nr. 05/L-053 – Neni 162 i Kushtetutës), me fjalë të tjera, Dhomat e Specializuara të Kosovës. Ky gjykatë kuptohet si një institucion i Kosovës, i zhvendosur në Hagë për arsye sigurie (mbrojtja e dëshmitarëve), pavarësie dhe financimi (i siguruar nga Bashkimi Evropian). Edhe një herë, Kosova kishte interes të drejtpërdrejtë në këtë, për të njëjtat arsye si më parë: për të zbuluar të vërtetën rreth “trafikimit të organeve njerëzore në Kosovë” të pretenduar.

Çfarë kishte ndodhur ndërkohë? Magjistratët e Task Force-it, në kontakt me ICTY-në, i cili ende ishte funksional në atë kohë, u vunë në dijeni për rastet e shumta të krimeve të luftës ose krimeve kundër njerëzimit që lidhen me Kosovën, të cilat ishin mbyllur ose kishin mbetur pezull. Por mbi të gjitha, ata u përqendruan te akuzat në Raportin e Martyt.

Natyrisht, për të pasur ndonjë mundësi për të bërë përparim në rastin e “trafikimit të organeve njerëzore në Kosovë”, ishte e nevojshme të mund të verifikoheshin “burimet” që kishin siguruar raportin dhe, për këtë, të dëgjohej autori i tij. Prokurori i Task Force-it, Clint Williamson (SITF), e kontaktoi Dick Martyn që në vitin 2012, duke i kërkuar të bashkëpunonte. Por ai nuk u përgjigj. Arsyet për këtë janë qartësisht të kuptueshme. Por është interesante të shihet se si ai ishte në gjendje t’i shmangej një thirrjeje nga prokurori i Task Force-it, kompetencat e të cilit teorikisht janë të gjera. Ka tri arsye për këtë:

Arsyeja e parë është se Task Force (SITF), ashtu si EULEX-i, është një mision në Kosovë. Marty është shtetas zviceran, me vendbanim në Ticino, Zvicër. Një thirrje nga Kosova nuk është e zbatueshme në Zvicër pa ndihmë të ndërsjellë juridike. Zvicra nuk ka marrë kurrë një letërporosi detyruese.

Arsyeja e dytë ishte mbrojtja që Marty gëzonte në atë kohë sipas Marrëveshjes për Privilegjet dhe Imunitetet e Këshillit të Evropës (Nenet 14 dhe 15). Sekretari i Përgjithshëm Thorbjørn Jagland refuzoi ta hiqte këtë imunitet. Pa heqjen e tij, nuk ishte i mundur asnjë zbatim ligjor. Vetë Clint Williamson e pranoi këtë në vitin 2014, duke përdorur gjuhë diplomatike: “Z. Marty bashkëpunoi në masën që ai e konsideronte të pajtueshme me detyrimet e tij.” Me fjalë të tjera, ai nuk tha asgjë për “burimet” e tij.

Arsyeja e tretë është “fshehtësia e burimeve”. Marty tha: “Nëse jap emrat e shoferëve të mi, truprojave, ‘organizatorëve’ shqiptarë që më treguan për Fushë-Krujën dhe Rripën, ata do të vriten”.

Ligjërisht, Dick Marty nuk i “shmangej drejtësisë”. Ai ishte i paarritshëm. Kjo është arsyeja pse Task Force-i duhej ta përfundonte raportin e tij në vitin 2014, duke deklaruar se kishte pasur vrasje dhe zhdukje — gjë që tashmë dihej — por se nuk kishte prova të mjaftueshme mjekoligjore për trafikim organesh. E gjithë kjo për shkak të mungesës së qasjes te “burimet” e Raportit të Martyt.

Në fund të fundit, kjo është ajo që e bëri Tribunalin Special për Kosovën, që në fillim, një makineri djallëzore. Ai nuk do të kishte ekzistuar pa manipulimin e suksesshëm të shërbimeve speciale ruse. Ai nuk do të duhej të gjykonte një rast të “trafikimit të organeve njerëzore” për të cilin nuk ka prova. Por ishte një makineri e rëndë që po vihej në lëvizje, me zyrtarët e saj të dërguar nga vende të ndryshme të Bashkimit Evropian dhe nga Amerika. Ajo kishte nevojë për “diçka me të cilën të merrej”. Në mungesë të provave për trafikim organesh, ajo duhej të merrej me krime lufte për të cilat udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës do të ishin personalisht përgjegjës. Kjo synonte të helmonte marrëdhëniet midis Bashkimit Evropian dhe shtetit të ri të Kosovës, të përjetësonte ndarjen mes evropianëve. Pasi u vu në lëvizje, makineria vazhdoi të shkaktonte dëme më vete. Ajo nuk kishte më nevojë as të ushqehej nga dezinformimi i shërbimeve speciale ruse që kishin nxitur krijimin e saj.

Kjo makineri djallëzore ka qenë në funksion për më shumë se një dekadë tani. Verdikti i dhënë nga Tribunali Special më 16 shtator 2026 nuk duhet të vijë si befasi. Dihej se aktakuza kundër Hashim Thaçit dhe tre ish-udhëheqësve të tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, e bërë publike më 4 nëntor 2020, nuk përmbante absolutisht asgjë për “trafikimin e organeve njerëzore”. Asnjë provë nuk ishte mbajtur. Prandaj, nuk mund të kishte dënime lidhur me akuzat në Raportin e Martyt. E vetmja gjë për t’u frikësuar ishin dënimet e rënda për krime lufte, për të cilat udhëheqësit e organizatave të rezistencës janë në mënyrë të pashmangshme fajtorë, individualisht ose kolektivisht, në një luftë: keqtrajtimi i të burgosurve, tortura, ekzekutimet jashtëgjyqësore të “tradhtarëve” dhe “informatorëve”, dhe larja e hesapeve pas çlirimit. Pikërisht kjo ndodhi.

Por a është kjo drejtësi? Përgjigjja është jo. Jo sepse këto krime nuk janë kryer, por sepse nuk i takon një gjykate të përbërë kryesisht nga gjyqtarë të huaj që t’i gjykojë ato. Dhomat e Specializuara të Kosovës, të themeluara sipas ligjit kosovar dhe të zhvendosura në Hagë, e kishin qëllimin e tyre në gjykimin e krimeve kundër njerëzimit, krime të tmerrshme si ato që lidhen me trafikimin e organeve që përfshinte robër. Meqenëse nuk mund të përcaktohej asnjë provë për krime të tilla, ajo e humbi legjitimitetin e saj.

Për më shumë se dymbëdhjetë vjet, Rusia ka zhvilluar një luftë agresioni kundër Ukrainës. Kjo luftë tani ka arritur një nivel të ri intensiteti, të shënuar nga tmerri i përditshëm i raketave dhe bombave që synojnë popullsinë civile (krime masive dhe të përsëritura kundër njerëzimit). Rusia po zhvillon një luftë hibride kundër Evropës.

Është dëshmuar se Bashkimi Evropian është mashtruar nga një prej fushatave më të sofistikuara të manipulimit dhe dezinformimit nga shërbimet speciale ruse që nga rënia e regjimeve komuniste. Është koha për të reaguar. Një shenjë e vullnetit tonë për të qëndruar së bashku mund të vijë nga Prishtina.

Ne e dimë se do të ketë apel. A mund ta lejojmë këtë makineri djallëzore të shkaktojë dëme të mëtejshme? A mund të pranojmë që ajo të mbetet burim i ndarjes mes evropianëve? Një shenjë dobësie për Bashkimin Evropian?

Ta zhvendosim gjykimin e apelit në Prishtinë?

Gjykata Speciale, siç kemi thënë, është një institucion i Kosovës. Ajo aktualisht ndodhet në Hagë. Ajo që po propozojmë është zhvendosja e saj në Kosovë.

“Dhomat e Specializuara” janë të lidhura, në secilin nivel, me sistemin gjyqësor të Kosovës: Gjykata e Shkallës së Parë, Gjykata e Apelit, Gjykata Supreme dhe Gjykata Kushtetuese. Ato veprojnë në përputhje me ligjin e Kosovës. Zhvendosja e tyre në Prishtinë nuk paraqet probleme ligjore të pakapërcyeshme.

Moshe Harel u mbajt në paraburgim për disa javë në Kosovë, më pas u lirua me kusht dhe u vendos në arrest shtëpiak. Ai e shfrytëzoi këtë për t’u arratisur përgjithmonë.