Në javët e fundit të jetës së tij, kompozitori fitues i Çmimit Oscar, Ryuichi Sakamoto, u ul bashkë me të birin e tij regjisor, Neo Sora, për të regjistruar filmin koncertal dhe albumin e tij të fundit, të quajtur “Opus”.

Ky është një homazh pothuajse pa fjalë për një karrierë të jashtëzakonshme.

Kur po regjistrohej “Opus”, ndjenja e urgjencës ishte e pranishme. Sakamoto dhe ekipi i tij e dinin se seancat njëjavore të planifikuara për shtatorin e vitit 2022 mund të ishin hera e fundit që kompozitori 70-vjeçar, kanceri i të cilit kishte avancuar në stadin e katërt, do të kishte energjinë për të regjistruar. Por, kjo urgjencë nuk buronte vetëm nga ndjenja se koha po mbaronte. Edhe pse ishte fizikisht aq i dobësuar sa mund të interpretonte vetëm disa pjesë në një kohë, Sakamoto ndihej plot ide dhe energji krijuese.

I ngadaltë dhe meditativ, ai ofron një dëshmi prekëse të shpirtit dhe këmbënguljes së tij.

Ka albume që kërkojnë të dëgjohen. Ka të tjera që kërkojnë të kuptohen. “Opus” i Ryuichi Sakamotos nuk bën asnjërën. Ai kërkon të jetohet.

I regjistruar në fundin e jetës së kompozitorit dhe i shoqëruar nga një vetëdije e qartë për përkohshmërinë, “Opus” nuk është thjesht një përmbledhje veprash për piano. Është një dialog i gjatë mes njeriut dhe kohës, mes trupit që zbehet dhe tingullit që kërkon të mbijetojë. Në çdo notë ndihet jo vetëm virtuoziteti i Sakamotos, por edhe brishtësia e tij. Pianoja nuk tingëllon si instrument, por si një organizëm që merr frymë ngadalë.

Në traditën perëndimore, muzika shpesh synon kulmin, shpërthimin, triumfin. Tek “Opus” ndodh e kundërta. Çdo pjesë duket sikur heq dorë nga diçka: nga tepria, nga egoja, nga dëshira për të imponuar kuptim. Mbetet vetëm thelbi. Një melodi e thjeshtë mund të bartë peshën e një jete të tërë.

Duke e dëgjuar albumin, krijohet përshtypja sikur Sakamoto nuk po luan për publikun. Ai po luan për kujtesën. Për ato vende të brendshme ku koha nuk matet me orë, por me humbje dhe rikthime. Çdo pauzë është po aq e rëndësishme sa çdo tingull. Heshtja nuk është mungesë muzike; ajo është materiali nga i cili muzika lind dhe ku ajo kthehet.

Në këtë kuptim, “Opus” është më shumë se një album. Është një meditim mbi vdekshmërinë. Jo një meditim i errët, por një pranim i qetë. Sakamoto nuk lufton kundër fundit. Ai e sodit atë me një qartësi pothuajse të dhimbshme. Dhe pikërisht aty qëndron madhështia e veprës: në aftësinë për ta kthyer fundin në formë arti.

“Opus” është elegjia e një artisti që nuk kërkon pavdekësi. Dhe pikërisht për këtë arsye, ai i afrohet asaj.

Në “Opus”, Sakamoto krijoi aranzhime të reja për disa nga veprat më të njohura të karrierës së tij, përgatiti tri kompozime dhe mendoi mënyra për t’i vënë ato në skenë. Ai imagjinoi që ndriçimi i studios të ndryshonte bashkë me dritën e ditës gjatë interpretimit, duke kaluar nga errësira e mëngjesit herët në diellin e pasdites dhe më pas në muzgun e zymtë. Kjo lëvizje ciklike krijon një jehonë të trishtë të nëntekstit të filmit: çdo gjë duhet të marrë fund.

Në vitin 2016, pas dekadash krijimtarie që kishte lënë gjurmë në zhanre dhe media të ndryshme, Sakamoto tha se ende shpresonte të krijonte një “kryevepër” para se të vdiste. Dukej se ai i konsideronte edhe interpretimet e tij live në të njëjtën mënyrë.

“Përpiqem t’i afrohem sa më shumë përsosmërisë”, i tha ai revistës The Fader në vitin 2017.

Ajo që e bën “Opus” interesant është fakti se Sakamoto duket sikur ka hequr dorë nga perfeksionizmi teknik për të arritur diçka më intime. Në disa pjesë luan me hezitim, ndalon, kërkon tonin e duhur; dhe pikërisht aty albumi fiton peshën e tij emocionale. Nuk është demonstrim virtuoziteti, por është dokument i pranisë. Interpretimi i tij është emocionalisht i fuqishëm dhe i menduar me kujdes. Ai shmang demonstrimet e bujshme të virtuozitetit teknik, duke zgjedhur në vend të tyre një portret intim të njeriut pas pianos.

Momentet më prekëse në albumin “Opus” ndodhin në skajet e muzikës, si te “Andata” – e regjistruar fillimisht për albumin e tij “Async” të vitit 2017 – ku tingujt e frymëmarrjes së tij dëgjohen mbi notat e pianos. Në pjesë të tjera, mes qetësisë, mund të dëgjohen lëvizjet e pedaleve të pianos dhe ndryshimet e lehta të pozicionit të tij në stol. Prania e këtyre tingujve e bën regjistrimin të ndihet thellësisht fizik dhe njerëzor. Ato japin ndjesinë e energjisë që ai po nxirrte nga vetja në një kohë kur një përpjekje e tillë i kushtonte shumë. “Andata”, ashtu si dhe “Bibo no Aozora”, tingëllojnë si reflektime mbi kohën, kujtesën dhe trupin që po shuhet gradualisht.

Dy nga kompozimet e reja ofrojnë, po ashtu, vështrime reflektuese drejt së kaluarës, duke nderuar miq dhe bashkëpunëtorë të humbur: “BB” i kushtohet regjisorit Bernardo Bertolucci, ndërsa “For Jóhann” i dedikohet kompozitorit Jóhann Jóhannsson. Në secilën prej tyre, Sakamoto arrin të ngjallë emocione të fuqishme përmes akordeve të pakta. Ato janë dokumente intensive të dhimbjes dhe dashurisë, të bëra edhe më prekëse nga fakti se regjistrimi i tyre i parë ka shumë të ngjarë të ketë qenë edhe interpretimi i fundit.

Në “Opus” është muzika, e luajtur nga vetë artisti, ajo që mjafton plotësisht për kohën sa u regjistrua dhe për gjithçka që mbetet, së bashku me ndonjë gabim krejtësisht njerëzor ose notë të humbur. Kur ai thotë se ka nevojë për një pushim, i rraskapitur pas një interpretimi, lodhja bëhet e dukshme, e dëgjueshme dhe pothuajse e prekshme.

Një aspekt interesant i “Opus” është mënyra se si heshtja bëhet pjesë e muzikës. Ka shumë hapësirë mes notave, shumë durim. Albumi kërkon vëmendje të plotë dhe një gjendje introspektive. Nuk është muzikë për sfond. Është muzikë për të ndaluar.

Ky album i Ryuichi Sakamotos nuk është thjesht një regjistrim live apo një “best of” intim. Është një lamtumirë artistike. Ai mbart një ndjesi të rrallë qetësie, lodhjeje dhe elegance. Është një album i heshtur, i lodhur dhe jashtëzakonisht i bukur. Nuk ka dramë artificiale. Vetëm një artist që i afrohet fundit me dinjitet dhe qartësi emocionale. Është një testament final.

Sakamoto shkroi se, një muaj pas xhirimeve të “Opus”, gjendja e tij fizike u përkeqësua dhe ai ndihej “krejtësisht i zbrazur”. Megjithatë, mes akordeve ai vazhdon të marrë frymë dhe, për herë të fundit, meloditë rrjedhin prej tij po aq natyrshëm sa gjithmonë.