Mjegullnaja e Unazës (Ring Nebula), një strukturë qiellore mahnitëse që ndodhet në lagjen tonë të galaktikës së Rrugës së Qumështit, u zbulua nga astronomi francez Charles Messier në vitin 1779 dhe që atëherë është studiuar gjerësisht. Por kjo nuk do të thotë se e kemi kuptuar plotësisht.
Studiuesit kanë zbuluar një re të madhe atomesh hekuri në formën e një shufre, e cila shtrihet rreth 3.7 trilionë milje (6 trilionë kilometra) përmes faqes së mjegullnajës — e cila është një guaskë e ndritshme gazi dhe pluhuri e emituar nga një yll i shuar — dhe po kërkojnë një shpjegim për këtë fenomen.
Ata thanë se është e mundur që këto atome hekuri, me një masë kolektive të krahasueshme me bërthamën e shkrirë të hekurit të Tokës, të jenë mbetjet e një planeti shkëmbor që u avullua kur ylli hodhi shtresat e tij të jashtme. Megjithatë, ata paralajmëruan se ky shpjegim për momentin mbetet vetëm një hamendësim. Planetët e brendshëm shkëmborë të sistemit tonë diellor, potencialisht edhe vetë Toka, mund të përballen me të njëjtin fat kur Dielli të kalojë këto faza të vdekjes miliarda vite nga tani.
Vëzhgimi u bë duke përdorur një instrument të ri të quajtur WEAVE (shkurtim për WHT Enhanced Area Velocity Explorer), i instaluar në Teleskopin William Herschel, i vendosur në ishullin La Palma në Oqeanin Atlantik, pjesë e Ishujve Kanarie të Spanjës.
“Është emocionuese të shohësh se edhe një objekt shumë i njohur — i studiuar për shumë dekada — mund të sjellë një surprizë të re kur vëzhgohet në një mënyrë të re,” tha astronomi Roger Wesson nga Universiteti i Cardiff-it në Wales dhe University College London, autori kryesor i studimit të botuar në revistën “Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”.
“Është një objekt klasik për t’u vëzhguar si nga astronomët profesionistë ashtu edhe nga ata amatorë,” shtoi Wesson. “Edhe pse është shumë i zbehtë për t’u parë me sy të lirë, është mjaft i lehtë për t’u dalluar me dylbi. Me një teleskop të vogël, mund të shihet pamja e tij në formë unaze.”
Mjegullnaja e Unazës, e njohur gjithashtu si Messier 57, ndodhet rreth 2,600 vite-dritë larg Tokës, në yjësinë Lira. Një vit-dritë është distanca që përshkon drita brenda një viti, rreth 5.9 trilionë milje (9.5 trilionë kilometra). Besohet se ajo është formuar rreth 4,000 vjet më parë – tani vonë sipas kohës kozmike.
Ajo është e njohur edhe për studentët fillestarë të astronomisë.
“Do ta gjeni në shumë libra shkollorë të astronomisë,” tha astronomja e University College London dhe bashkautore e studimit, Janet Drew.
Pikërisht për këtë arsye, shufra e hekurit është kaq intriguese.

“Asnjë element tjetër kimik që kemi zbuluar nuk duket se qëndron në të njëjtën shufër. Kjo është e çuditshme, sinqerisht. Rëndësia e saj qëndron në faktin e thjeshtë se ende nuk kemi një shpjegim të gatshëm për të,” tha Drew. “Origjina e hekurit mund të lidhet me avullimin e një planeti, por mund të ketë edhe një mënyrë tjetër për të formuar këtë strukturë që nuk përfshin një planet.”
“Një planet si Toka do të përmbante mjaftueshëm hekur për të formuar këtë shufër, por se si do të përfundonte në një formë shufre nuk ka një shpjegim të mirë,” tha Wesson.
Mjegullnaja u formua kur një yll me rreth dyfishin e masës së Diellit mbeti pa karburant bërthamor në bërthamën e tij, u fry në atë që quhet gjigant i kuq dhe hodhi shtresat e jashtme përpara se të shndërrohej në një mbetje yjore kompakte të njohur si xhuxh i bardhë, me përmasa afërsisht sa planeti ynë.
“Nga perspektiva e Tokës, ajo ka pamjen e një unaze, megjithëse besohet se në të vërtetë është më shumë si një cilindër materiali që po e shohim nga skaji. Ajo përbëhet kryesisht nga hidrogjeni dhe heliumi, me sasi të vogla elementësh më të rëndë,” tha Wesson.
Rreth 3,000 mjegullnaja të tilla njihen në galaktikën tonë. Studimi i tyre u lejon astronomëve të shqyrtojnë fazën e jetës së yjeve kur elementët kimikë të krijuar nga proceset bërthamore brenda tyre çlirohen në hapësirën ndëryjore për t’u ricikluar dhe për të kontribuar në brezin e ardhshëm të yjeve dhe planetëve.
“Presim me padurim të marrim më shumë të dhëna për të ndjekur këtë zbulim, për të tentuar të zbërthejmë këtë problem të ri dhe për të kuptuar se nga ka ardhur shufra e hekurit,” përfundoi Wesson.









