Teksa shëtisnin nëpër Sheshin Tiananmen në Pekin shtatorin e kaluar, Presidenti kinez Xi Jinping dhe Presidenti rus Vladimir Putin dukeshin sikur po diskutonin mundësinë që transplantet e organeve mund ta zgjasnin ndjeshëm jetën njerëzore.
“Organet njerëzore mund të transplantohen vazhdimisht. Sa më gjatë të jetosh, aq më i ri bëhesh, madje mund të arrihet edhe pavdekësia”, u dëgjua të thoshte përkthyesi i Putinit.
“Disa parashikojnë që në këtë shekull njerëzit mund të jetojnë deri në 150 vjet”, u dëgjua të përgjigjej përkthyesi i Xi-së.
Ky moment i kapur nga mikrofoni i hapur ofroi një vështrim intrigues mbi marrëdhënien mes dy liderëve. Ishte një bisedë e përshtatshme për dy burra të fortë politikë, të cilët e kanë përshkruar njëri-tjetrin si miq të ngushtë dhe që, pas një periudhe të kombinuar prej 39 vitesh në pushtet, nuk tregojnë shenja të largimit.
Ky ishte një depërtim i rrallë në një partneritet mjaft të keqkuptuar. Ky fragment bisede spontane është një nga pamjet e pakta të një marrëdhënieje shumë sekrete.
Putin do të rikthehet në Pekin këtë javë, në përkim me 25-vjetorin e Traktatit të Fqinjësisë së Mirë dhe Bashkëpunimit Miqësor mes Rusisë dhe Kinës.
Kur Presidenti amerikan Donald Trump vizitoi Xi-n javën e kaluar, ai u prit me një ekstravagancë banketesh me enë ari dhe një vizitë në një tempull antik. Vizita e Putinit duket shumë më modeste, me pak informacione të publikuara paraprakisht.
Zëdhënësi i Kremlinit tha se shpresonin të dëgjonin nga afër informacione për takimin Trump-Xi.
Raportohet se Xi e përmendi mikun e tij Putin para Trump-it javën e kaluar, teksa dy liderët po ecnin nëpër Zhongnanhai — zonë zakonisht e ndaluar për vizitorët e huaj — duke bërë shaka se Putini kishte vizituar më parë këtë “shenjtërore politike” të Pekinit.
Ndërsa disa në Washington mund të kenë shpresuar që Trump ta largonte Pekinin nga Moska, këto shpresa duket se janë pak më shumë se dëshira naive.
Kina dhe Rusia vitet e fundit i kanë përshkruar lidhjet e tyre si një “miqësi pa kufij”. Pra, mbi çfarë bazohet kjo dhe a do të zgjasë kjo histori “dashurie”?
Sipas kushteve kineze
Marrëdhënia është shumë e pabarabartë dhe çdo marrëveshje mes dy vendeve ka gjasa të bëhet sipas kushteve kineze, thotë Alexander Gabuev, drejtor i think-tank-ut Carnegie Russia Eurasia Center. Ai thekson: “Rusia është plotësisht në xhepin e Kinës dhe Kina mund të diktojë kushtet.”
Kjo dinamikë vazhdon në shumë sektorë, veçanërisht në ekonomi. Kina është partneri më i madh tregtar i Rusisë, ndërsa Rusia përbën vetëm 4% të tregtisë ndërkombëtare të Kinës. Kina eksporton në Rusi më shumë se çdo vend tjetër dhe ekonomia e saj është dukshëm më e madhe se ajo ruse.
Vitet e sanksioneve perëndimore e kanë shtyrë gradualisht Moskën gjithnjë e më thellë drejt bashkëpunimit tregtar me Pekinin. Gjiganti teknologjik Huawei, i sanksionuar nga SHBA-ja dhe i përjashtuar nga rrjetet 5G në Britani pas një rishikimi të qeverisë britanike, ka përfituar nga mungesa e kompanive perëndimore për t’u bërë një shtyllë kyçe e industrisë së telekomunikacionit në Rusi.
Me lidhjet gjithnjë e më të copëzuara me Perëndimin, Kina është bërë porta e parë për ekspertizë teknologjike, shkencore dhe industriale.
Që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, Moska është bërë gjithnjë e më e varur nga komponentët kinezë për makinerinë e saj të luftës. Një raport i fundit i Bloomberg zbuloi se Rusia po importonte më shumë se 90% të teknologjisë së saj të sanksionuar nga Kina — një rritje prej 10% krahasuar me vitin paraprak.
Rusia është shumë e vetëdijshme për rreziqet e këtij disbalanci. Në një koment të fundit të shkruar nga Dmitry Trenin, president i think-tank-ut Russian International Affairs Council, me titullin “Ne nuk i përulemi askujt”, ai e bëri të qartë se Rusia nuk dëshiron të jetë një shtet vasal.
Duke folur për Kinën, ai tha: “Është absolutisht thelbësore për ne të ruajmë barazinë në marrëdhëniet tona dhe të kujtojmë se Rusia është një fuqi e madhe që nuk mund të jetë partner i dorës së dytë.”
Moska ka pak alternativa të qëndrueshme ndaj Pekinit, një blerës që ofron shkallë kërkese dhe treg jetik për mbijetesën e Rusisë. Nëse Kina do ta ulte tregtinë me Rusinë, duke pasur parasysh prishjen e marrëdhënieve me Perëndimin, kjo do t’i komplikonte ndjeshëm objektivat e politikës së jashtme ruse.
Megjithatë, avantazhi i madh i Moskës — dhe mbrojtja ndaj dominimit të Pekinit — është aftësia e saj për të mos u nënshtruar lehtë.
Sipas Marcin Kaczmarski, ligjërues i studimeve të sigurisë në Universitetin e Glasgow, Kina është e vetëdijshme për këtë asimetri dhe nuk dëshiron të krijojë reagime negative brenda Rusisë apo elitave të saj.
“Do të thoja se një përmbledhje e politikës kineze ndaj Rusisë është vetëpërmbajtja,” thotë ai. “Kina nuk po e shtyn Rusinë përreth.”
Kjo pjesërisht sepse do të ishte e pamatur — Rusia mund të jetë partneri më i vogël, por është gjithashtu krenare.
Gabuev thotë se edhe nëse Kina do të përpiqej ta detyronte Rusinë të vepronte sipas dëshirës së saj, ajo “nuk është saktësisht lloji i vendit që e pranon menjëherë këtë”.
Ai sjell si shembull vizitën e Xi-së në Moskë në vitin 2023, kur presidenti kinez raportohet se i kërkoi Putinit të mos përdorte armë bërthamore në Ukrainë. Vetëm disa ditë më vonë, pala ruse njoftoi se do të vendoste armë bërthamore në Bjellorusi — një lëvizje që disa e panë si rezistencë të qëllimshme ndaj presionit të jashtëm dhe rikujtim të pavarësisë së saj.
Lufta rraskapitëse e Rusisë në Ukrainë mund ta bëjë atë barrë në shumë mënyra, por është gjithashtu aset për Pekinin ndërsa ai shqyrton opsionet për një pushtim të mundshëm të Tajvanit. “Rusia sjell shumë në tavolinë në aspektin e disa teknologjive ushtarake dhe pajisjeve specifike që ende mund t’i shesë, si dhe testimin e pajisjeve apo komponentëve kinezë”, thotë Gabuev.
Rusia është gjithashtu eksportuese e madhe e naftës dhe gazit — burime energjetike strategjikisht të rëndësishme për Kinën.
Në një konferencë për shtyp në maj, Putini tha se të dyja palët ishin shumë afër ndërmarrjes së “një hapi shumë domethënës përpara në bashkëpunimin e naftës dhe gazit”.
Ai mund t’i jetë referuar gazsjellësit “Power of Siberia 2”, për të cilin gjiganti rus Gazprom dhe China National Petroleum Corporation raportohet se kanë nënshkruar një marrëveshje paraprake pas vitesh negociatash të bllokuara.
Nëse ndërtohet, ky gazsjellës do të ndryshojë lojën, duke dërguar 50 miliardë metra kub gaz rus në Kinë përmes Mongolisë.
Për Kinën, ndërsa vazhdon kriza në Ngushticën e Hormuzit, basti i saj mbi energjinë ruse duket se po jep rezultate. Nuk bëhet fjalë vetëm për çmimet, por për garantimin e sigurisë energjetike të brendshme të Kinës në një botë gjithnjë e më të trazuar.
Partnerë, jo aleatë
Sa herë që Kina dhe Rusia duket se divergojnë, bëhet e qartë një e vërtetë e thjeshtë në zemër të marrëdhënies së tyre: asnjëri vend nuk duhet ta ndjekë tjetrin, sepse nuk janë aleatë formalë.
Bobo Lo, ish-zëvendësshef i misionit në Ambasadën Australiane në Moskë, thotë se pikërisht ky fleksibilitet strategjik — dhe jo ngurtësia e një aleance ushtarake — i jep partneritetit qëndrueshmëri.
“Nuk është aleancë, por një partneritet strategjik fleksibël”, thotë ai, që ka mbijetuar pavarësisht parashikimeve të vazhdueshme për kolaps.
Analistët perëndimorë kanë prirur ta paraqesin partneritetin Kinë-Rusi në dy mënyra: ose si një “bosht autoritarizmi” të bashkuar nga dëshira për të mposhtur Perëndimin, ose si një vëllazëri të brishtë në prag të shpërbërjes.
Asnjëra nuk e përshkruan plotësisht sesi kjo është bërë një marrëdhënie integrale dhe gjithnjë e më e pazëvendësueshme mes dy vendeve fqinje, të cilat, pavarësisht dallimeve dhe asimetrive, ndajnë interesa jetike.
Ndër arsyet kryesore është kufiri i tyre i përbashkët prej 4,300 kilometrash, dikur burim pasigurie. Pastaj janë ekonomitë plotësuese: Rusia si eksportuese e madhe e naftës, gazit dhe lëndëve të para, dhe ekonomia industriale kineze që ofron një treg gjigant për to. Dhe nuk mund të injorohet kundërshtimi i përbashkët ndaj rendit botëror të udhëhequr nga SHBA-ja.
Ndryshe nga vendet perëndimore, të cilat vendosin sanksione mbi bazën e vlerave të ndryshme si të drejtat e njeriut, Rusia dhe Kina nuk e gjykojnë njëra-tjetrën për veprimet e tyre.
Akuzat e përsëritura për shkelje të të drejtave të njeriut në Xinjiang, të cilat Kina i mohon, dhe vdekja e opozitarit rus Alexei Navalny, kanë bërë që disa vende perëndimore të jenë më të rezervuara ndaj këtyre vendeve, por Moska dhe Pekini i anashkalojnë këto çështje.
“Ata nuk kritikojnë njëri-tjetrin për Xinjiang-un, helmimin e Navalnyt e kështu me radhë,” thotë Gabuev. “Dhe shohin botën njësoj në shumë çështje në OKB… kjo krijon një marrëdhënie organike simbiotike.”
Ka gjithashtu një traditë të gjatë të përmirësimit të marrëdhënieve mes dy vendeve, shton ai.
Ana njerëzore
Partneriteti shpesh diskutohet përmes prizmit të gjeopolitikës dhe sigurisë, por një faktor tjetër kyç është thellësia e lidhjeve mes shoqërive të dy vendeve.
Nga lart-poshtë, Putin dhe Xi janë përpjekur të projektojnë një miqësi të pakrahasueshme mes tyre. Kjo është vizita e 25-të e Putinit në Kinë dhe burokratët rusë kanë gjasa të ndërveprojnë më shumë me homologët kinezë sesa me zyrtarë të vendeve të tjera.
Megjithatë, Charles Parton, ish-diplomat britanik në Kinë, është skeptik për afërsinë kulturore mes qytetarëve të zakonshëm kinezë dhe rusë.
“A duan kinezët të studiojnë në Moskë dhe të vendosen atje? Jo.”
Ai beson se, nëse do të kishin zgjedhje, rusët do të preferonin të investonin në Perëndim dhe të blinin apartamente në Paris, Londër apo Qipro sesa në Pekin.
Jo të gjithë pajtohen. Gabuev argumenton se kontaktet mes njerëzve po rriten me shpejtësi, pjesërisht për shkak të sanksioneve perëndimore dhe politikave më të ashpra të vizave evropiane, që po i shtyjnë rusët drejt Kinës.
Është bërë shumë më e lehtë për rusët të udhëtojnë në Kinë. Një regjim reciprok pa viza nënkupton se për vetëm pak orë mund të marrësh një nga disa fluturimet ditore nga Moska drejt qyteteve të mëdha kineze.
Rusët përdorin gjithnjë e më shumë telefona kinezë dhe drejtojnë makina kineze, sidomos pas sanksioneve perëndimore ndaj Moskës.
“Ndërlidhja, udhëtimi pa viza dhe lehtësia e pagesave e navigimit e bëjnë Kinën shumë më afër sesa dikur”, thotë Gabuev. “Dhe të gjitha programet e shkëmbimit, bursat dhe programet e përbashkëta kërkimore i afrojnë më shumë dy shoqëritë.”
Ndërsa disbalanci në rritje mes Moskës dhe Pekinit përfaqëson një dobësi afatgjatë, çdo parashikim për kolaps duket i largët, të paktën në afat të shkurtër.
Pavarësisht dallimeve mes të dyjave, Lo thotë: “Partneriteti kino-rus mbetet i qëndrueshëm. Të dyja palët e kuptojnë se është tepër i rëndësishëm për të dështuar, veçanërisht pasi nuk ka alternativa të besueshme për vazhdimin e bashkëpunimit.”









