Rezultatet e testit ndërkombëtar “PISA 2025”, të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), e vendosin Kosovën sërish ndër vendet me performancën më të dobët arsimore në botë.
Kosova renditet e 84-ta nga 91 vende në shkencë, e 83-ta në lexim dhe e 82-ta në matematikë. Madje, dy vende më lartë se Kosova është Palestina, e cila është në luftë tash e disa vjet me Izraelin.
Vetëm gjashtë-shtatë vende në të gjithë botën performojnë më keq se Kosova — mes tyre Guatemala, Zambia dhe Ruanda. Në rajon, Kosova mbetet e fundit, larg pas çdo shteti fqinj.
Nxënësit 15-vjeçarë të Kosovës shënuan mesatarisht 357 pikë në shkencë, 340 në lexim dhe 350 në matematikë. Mesatarja e vendeve të OECD-së është përkatësisht 482, 461 dhe 463 pikë — pra Kosova mbetet rreth 113 deri 125 pikë pas, në varësi të lëndës.
Dy shifra tregojnë sa thellë është problemi.
Së pari, 0.0% e nxënësve kosovarë arrijnë nivelin e lartë të performancës — praktikisht asnjë nxënës kosovar nuk është mes më të mirëve në botë, në asnjë nga lëndët e testuara. Së dyti, 73.8% e nxënësve janë nën nivelin bazë të njohurive të pritshme, që do të thotë se tre nga çdo katër nxënës në Kosovë nuk zotërojnë as kompetencat minimale për moshën e tyre.
Asnjë vend në rajon nuk performon aq keq sa Kosova.
Kroacia shënon 476 pikë në shkencë dhe zë vendin e 33-të në botë. Mali i Zi dhe Shqipëria shënojnë nga 435 pikë, në vendet 49 dhe 50. Greqia arrin 434 pikë (vendi 52), Serbia 429 (vendi 54), Rumania 425 (vendi 55) dhe Bullgaria 421 (vendi 60). Edhe Maqedonia e Veriut, vendi më i afërt me Kosovën nga rajoni, shënon 378 pikë dhe zë vendin e 76-të — ende 21 pikë mbi Kosovën, e cila mbyll listën rajonale me vetëm 357 pikë dhe vendin e 84-t.
Pra, Kosova nuk është thjesht “pas rajonit” — ajo është 119 pikë pas Kroacisë, 78 pikë pas Malit të Zi dhe Shqipërisë, dhe mbetet e fundit edhe krahasuar me Maqedoninë e Veriut, e cila vetë renditet shumë poshtë mesatares së OECD-së.
Krahasuar me PISA 2022, rezultatet e Kosovës pothuajse nuk kanë lëvizur: ndryshim zero në shkencë, -2 pikë në lexim dhe -5 në matematikë. Sistemi arsimor pra as nuk po përkeqësohet dukshëm, as nuk po përmirësohet — mbetet i ngrirë në nivele tashmë shumë të ulëta.
Raporti nxjerr në pah edhe një gjetje shqetësuese: hendeku mes nxënësve më të mirë dhe atyre më të dobët në shkencë duket sikur është “ngushtuar” që nga 2015, por jo sepse nxënësit e dobët janë përmirësuar. Sipas OECD-së, Kosova është i vetmi vend në botë ku ky ngushtim ka ndodhur sepse nxënësit që dikur performonin më mirë kanë rënë më shpejt se të tjerët — pra “ngushtimi” është rezultat i rënies, jo i përparimit.
Të dhënat tregojnë gjithashtu se pjesa e nxënësve që thonë se e përfundojnë punën edhe kur bëhet e vështirë ka rënë me 13 pikë përqindjeje që nga 2022 — rënia më e madhe e regjistruar në mesin e 28 vendeve ku ky tregues ka rënë. Njëkohësisht, hendeku gjinor në performancë është zgjeruar ndjeshëm mes djemve dhe vajzave në Kosovë, krahas Letonisë dhe Taipeit Kinez, ku po ashtu është regjistruar zgjerim i ndjeshëm.
PISA 2025 e konfirmon një realitet të njohur: Kosova mbetet ndër sistemet arsimore më të dobëta në botë dhe e fundit në rajon, pa shenja përmirësimi që nga cikli i fundit i testimit.









