Gati tre muaj pas nisjes së konfliktit, regjimi iranian ka arritur të sfidojë pritjet e SHBA-së dhe Izraelit për një fitore të shpejtë.

Regjimi i mbijetoi një vale vrasjesh të targetuara në fillim të luftës. Më pas, ai arriti ta përmbysë situatën ndaj kundërshtarëve të tij më të fuqishëm, duke krijuar një lloj ngërçi.

Që nga mesi i marsit, Irani ka ruajtur kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit, një rrugë ujore ndërkombëtare vendimtare për tregtinë botërore të naftës dhe gazit. Ai ka arritur të kufizojë sulmet amerikane dhe izraelite ndaj industrisë së tij energjetike. Madje, e detyroi Presidentin Trump të frenojë luftën e Izraelit në Liban kundër Hezbollahut, milicisë së mbështetur nga Irani.

“Irani padyshim ka avantazhin këtu,” tha Nicole Grajewski, e cila ligjëron në Qendrën për Studime Ndërkombëtare në Sciences Po të Francës dhe studion politikën e jashtme iraniane. “SHBA-ja duket sikur po endet pa drejtim në këtë moment.”

Kjo, në pamje të parë, është disi befasuese. Shtetet e Bashkuara kanë ushtrinë më të fuqishme në botë. Irani, si fuqi rajonale, nuk e ka. Por luftërat nuk zhvillohen në izolim.

Për të fituar avantazh ndaj kundërshtarëve shumë më të fuqishëm, Irani përdori një metodë që studiuesit e teorisë së lojërave e quajnë “shtrëngim trekëndor”, tha Daniel Sobelman, profesor në Universitetin Hebraik të Jerusalemit që studion strategjitë iraniane të parandalimit.

Strategjia funksionon duke sulmuar një palë të tretë më të cenueshme, e cila ka njëfarë ndikimi mbi kundërshtarin, për të fituar avantazh ndaj një rivali që nuk mund të mposhtet drejtpërdrejt.

Në këtë rast, palët e treta ishin kryesisht shtetet e Gjirit, të cilat janë njëkohësisht të cenueshme ushtarakisht dhe ekonomikisht të rëndësishme për SHBA-në. Sulmet iraniane ndaj tyre në fillim të luftës, të kombinuara me aftësinë për ta mbyllur efektivisht ngushticën, kanë penguar për momentin një fitore vendimtare të SHBA-së dhe Izraelit.

Kjo është një strategji që mund të ketë pasoja afatgjata jo vetëm për rezultatin e konfliktit aktual dhe rolin e Iranit në Lindjen e Mesme, por edhe për kufijtë e fuqisë amerikane në pjesë të tjera të botës.

“Shtrëngimi Trekëndor”

Irani filloi të ushtrojë presion mbi shtetet e Gjirit menjëherë pas fillimit të luftës më 28 shkurt, duke qëlluar mbi anijet që kalonin përmes Ngushticës së Hormuzit, duke mbyllur praktikisht këtë rrugë të ngushtë ujore, përmes së cilës kalon 20 për qind e naftës botërore.

Por momenti vendimtar kur strategjia iraniane e “shtrëngimit trekëndor” u konsolidua erdhi rreth dy javë e gjysmë më vonë.

Më 18 mars, Izraeli bombardoi fushën iraniane të gazit natyror South Pars, ndërsa Irani u kundërpërgjigj duke bombarduar Ras Laffan, një terminal i madh i gazit të lëngshëm në Katar, dhe duke kryer sulme me dronë ndaj rafinerive në Arabinë Saudite dhe Kuvajt.

Ky kundërsulm “krijoi një ekuacion”, tha Sobelman. “Nëse Izraeli apo SHBA-ja do të godisnin objektet energjetike të Iranit, atëherë Irani do të godiste objektet energjetike të Gjirit.”

Brenda pak orësh, Presidenti Trump shkroi në rrjetet sociale se sulmi i Izraelit nuk ishte koordinuar me SHBA-në dhe se nuk do të kishte më sulme izraelite ndaj South Pars për aq kohë sa Irani ndalte goditjet ndaj Katarit. Kjo shënoi një pikë kthese në luftë. Edhe pse palët vazhduan shkëmbimet e sulmeve, dukej se ekzistonte një kufi i ri për përshkallëzimin.

“SHBA-ja dhe Izraeli janë relativisht të mbrojtur nga sulmet direkte ushtarake, por shtetet e Gjirit si Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe janë shumë më të cenueshme”, tha Sobelman. “Irani gjeti sukses duke përdorur fqinjët e tij të cenueshëm kundër sponsorëve të tyre më të fuqishëm.”

Bombardimet iraniane ndaj objekteve energjetike shkaktuan rritjen e çmimeve të naftës në nivelin më të lartë që nga fillimi i luftës, duke e bërë të qartë se përshkallëzimi i mëtejshëm do të sillte edhe kosto ekonomike për SHBA-në.

Kjo nuk mjaftoi për t’i dhënë fund konfliktit, por krijoi një “parandalim brenda luftës”, tha Grajewski, duke i dhënë Iranit ndikim të konsiderueshëm.

Brenda pak ditësh, Trump njoftoi se SHBA-ja dhe Irani po negocionin. Më 8 prill, të dyja palët ranë dakord për armëpushim, megjithëse ngushtica mbeti e mbyllur.

Pasoja Afatgjata

Përdorimi i kësaj strategjie nga Irani e ka zhvendosur fokusin e luftës te pyetja kyçe: si të rihapet ngushtica dhe si të kufizohet ndikimi iranian mbi të në të ardhmen.

Përpjekjet për ta detyruar Iranin ta rihapë rrugën ujore kanë rezultuar të pasuksesshme.

Në prill, SHBA-ja vendosi bllokadën e saj mbi ngushticën, duke premtuar se do ta mbante derisa Irani dhe SHBA-ja të arrinin një marrëveshje të qëndrueshme paqeje. Ky veprim ushtroi presion të madh mbi Iranin, i cili gjithashtu ka nevojë për të ardhura nga eksporti i naftës dhe përfundimisht do të mbetet pa hapësirë magazinimi për naftën që prodhon. Megjithatë, ngushtica mbeti e mbyllur.

Më 3 maj, Trump shpalli “Project Freedom”, një operacion amerikan për të udhëhequr anijet e bllokuara në ngushticë. Ai u tërhoq disa ditë më vonë, duke lënë mbi një mijë anije ende të bllokuara. “Kjo, mendoj unë, flet shumë për aftësinë e Iranit për ta frenuar dhe penguar SHBA-në”, tha Sobelman.

Ndërsa situata zgjatet, po bëhet gjithnjë e më e mundshme që Irani të kërkojë të ruajë të paktën kontroll të pjesshëm mbi rrugën ujore, thonë ekspertët.

“Sa më gjatë që Irani arrin ta mbajë peng transportin detar, aq më shumë bëhet e vërtetë se Irani do të duhet të jetë palë legjitime dhe përfituese në rihapjen e ngushticës”, tha Nitya Labh, studiuese e sigurisë ndërkombëtare në Chatham House në Londër.

Kjo do të thotë se Irani, ndonëse i dëmtuar rëndë nga lufta, ka gjasa të dalë prej saj me një aset të ri të vlefshëm. Kontrolli, qoftë edhe i pjesshëm, mbi ngushticën do të ishte jo vetëm burim të ardhurash për regjimin, por edhe formë force gjeopolitike.

Aftësia e Iranit për ta mbyllur përsëri ngushticën do të shërbejë si një “policë sigurimi” kundër sulmeve të ardhshme, tha Grajewski.

Ky skenar tregon një dobësi më të gjerë dhe potencialisht më të përhershme në politikën e jashtme të Trumpit: SHBA-ja, megjithëse e fuqishme, mund të mos jetë aq e mbrojtur nga hakmarrjet sa ka supozuar shpesh ekipi i Trumpit.

Jo të gjitha vendet do të jenë të gatshme ose të afta të përdorin “shtrëngimin trekëndor” kundër një superfuqie armiqësore në të njëjtën mënyrë. Por pas shembullit të Iranit, më shumë vende mund të provojnë.