Rënia e vazhdueshme e popullaritetit të Presidentit Donald Trump po rrit gjasat që zgjedhjet afatmesme të vitit 2026 të vazhdojnë një nga tendencat më të fuqishme në politikën amerikane të shekullit XXI.

Rënia e qëndrueshme e popullaritetit të presidentit ka shtuar mundësinë që demokratët në nëntor të rimarrin Dhomën e Përfaqësuesve, madje ndoshta edhe Senatin.

Nëse demokratët marrin kontrollin e njërës prej dhomave, kjo do të vazhdojë periudhën e jashtëzakonshme të paqëndrueshmërisë që ka bërë që kontrolli i Dhomës së Përfaqësuesve, Senatit apo Shtëpisë së Bardhë të kalojë nga njëra parti te tjetra në 11 nga 13 zgjedhjet që nga viti 2000. Në krahasim, kontrolli i njërës prej dhomave të Kongresit ose i Shtëpisë së Bardhë ndryshoi vetëm pesë herë në 13 zgjedhjet e fundit të shekullit XX dhe vetëm shtatë herë në 20 zgjedhjet e fundit që nga viti 1960.

Sa herë që votuesit largohen nga partia në pushtet, analistët politikë zakonisht fokusohen te vendimet e menjëhershme të presidentit dhe partisë së tij në Kongres. Por modeli i kthesave të shpejta është bërë aq i rrënjosur sa duket se nxitet më pak nga vendimet taktike dhe më shumë nga forca më të thella në ekonomi, shoqëri dhe elektorat, të cilat nuk tregojnë shenja zbehjeje.

“Pesë apo gjashtë vite nga tani, nëse ende do ta kemi këtë bisedë, ndoshta do të flasim për 14 nga 16 zgjedhje ku njerëzit votojnë për ndryshim”, tha Doug Sosnik, ish-këshilltar politik në Shtëpinë e Bardhë për Bill Clintonin, i cili e ka ndjekur këtë trend.

Një pjesë e shpjegimit për këtë paqëndrueshmëri është se, sa herë që arrijnë pushtetin, të dyja partitë zakonisht fitojnë vetëm shumica të vogla. Këto shumica të ngushta u lënë pak hapësirë për humbjet afatmesme që historikisht i kanë ndodhur partisë së presidentit.

“Fenomeni i humbjeve në zgjedhjet afatmesme nuk është i ri për shekullin XXI, por shpesh partia në pushtet i përthithte humbjet” dhe arrinte të ruante shumicën, tha Brandice Canes-Wrone, shkencëtare politike në Universitetin Stanford dhe bashkëpunëtore e lartë në Institutin konservator Hoover. Tani, tha ajo, “shumicat janë aq të ngushta” sa edhe ndryshimet e vogla mjaftojnë për të ndryshuar kontrollin.

Një dinamikë e ngjashme shihet edhe në derën rrotulluese të Shtëpisë së Bardhë. Secila parti ka siguruar aq shumë shtete në Kolegj Elektoral, sa tashmë zgjedhjet vendosen nga ndryshime të vogla në pak shtete kyçe.

Por ndërsa shumicat e ngushta në Kongres dhe në Kolegj Elektoral mund të shpjegojnë ndryshimet e shpeshta të pushtetit, kjo ngre një pyetje tjetër: Çfarë i shkakton këto diferenca kaq të vogla?

Më pak votues të lëkundur, më shumë pabarazi ekonomike

Në librin e tyre “Identity Crisis”, shkencëtarja politike e UCLA-së Lynn Vavreck dhe bashkautorët John Sides dhe Michael Tesler argumentojnë se zgjedhjet e vitit 2016 përmbyllën një ndryshim afatgjatë në konfliktin bazë mes partive — nga çështjet ekonomike te ato kulturore. Rreth temave polarizuese si emigracioni, diversiteti racor dhe të drejtat LGBTQ, ata shkruajnë se Trump e zhvendosi debatin politik drejt “vizioneve konkurruese të identitetit amerikan dhe përfshirjes”.

“Për pjesën më të madhe të jetës sonë, politika zhvillohej rreth çështjeve të New Deal-it — madhësisë dhe rolit të qeverisë”, tha Vavreck. “Ato ditë kanë kaluar. Ne nuk po luftojmë më kryesisht për normat tatimore. Në vitin 2016, Trump ngriti këto çështje të lidhura me identitetin dhe tani po luftojmë për atë se kush meriton të quhet amerikan.”

Një rend politik i bazuar në vizione kaq të kundërta për identitetin kombëtar, argumentojnë autorët, e bën më të vështirë që votuesit të ndryshojnë mbështetjen nga një parti te tjetra. Kur dallimet mes partive në fillim të viteve 1990 fokusoheshin te roli i qeverisë, më shumë votues mund ta imagjinonin veten duke jetuar nën qeverisjen e partisë tjetër “pa e urryer atë”, tha ajo.

“Nuk ishte një krizë ekzistenciale personale dhe përçarëse për kuptimin e të qenit amerikan. Tani që është bërë e tillë, është më e vështirë për votuesit të kalojnë nga njëra parti te tjetra”, tha Vavreck.

Mes këtyre ndryshimeve, profesionistët e politikës pajtohen gjerësisht se pjesa e elektoratit e lidhur fort me njërën parti është rritur në rreth 85% ose edhe më shumë, duke zvogëluar numrin e votuesve të lëkundur. Në librin “Identity Crisis”, autorët e quajnë këtë “ngurtësim” të politikës amerikane.

Megjithatë, paradoksalisht, ky numër i madh votuesish të lidhur fort me partitë ka rritur ndikimin e grupit më të vogël që nuk është i tillë. Votuesit e lëkundur priren të jenë amerikanë që nuk i japin prioritet luftërave kulturore dhe ideologjike mes partive, por rrethanave të tyre ekonomike — për të cilat kanë qenë vazhdimisht pesimistë prej vitesh.

“Ai 15% i fundit është i pakënaqur, i shkëputur dhe jashtë luftërave kulturore, dhe praktikisht voton kundër kujtdo që është në pushtet”, tha Sosnik. Këta votues të zhgënjyer po e shprehin gjithnjë e më shumë pakënaqësinë jo vetëm duke ndryshuar votën, por edhe duke vendosur nëse do të votojnë fare.

Micah Roberts, sondazhist republikan që është pjesë e një ekipi dypartiak që mat qëndrimet ekonomike për CNBC, tha se votuesit që nuk identifikohen fort me asnjërën parti “janë vazhdimisht pesimistë”.

“Nuk ka pasur asnjë vit që nga 2017 kur të pavarurit kanë qenë pozitivë për gjendjen aktuale të ekonomisë”, tha Roberts.

Ekonomistët dhe strategët politikë bien dakord se shumë votues, veçanërisht ata pa diplomë universitare, ndiejnë se është bërë shumë më e vështirë të ecin përpara ekonomikisht krahasuar me prindërit e tyre, pasi pabarazia e të ardhurave është zgjeruar që nga vitet 1970.

Josh Bivens dhe dy kolegë të tij në Economic Policy Institute llogaritën së fundmi se të ardhurat e familjeve mesatare do të ishin deri në 30 mijë dollarë më të larta sot, nëse njerëzit në majën e piramidës ekonomike nuk do të kishin përvetësuar një pjesë gjithnjë e më të madhe të të ardhurave kombëtare.

“Rritja e pabarazisë së të ardhurave është arsyeja kryesore pse përballueshmëria duket jashtë arritjes për shumë familje amerikane”, shkruajnë ata.

Ngadalësimi i rritjes së pagave ka frustrur familjet punëtore prej vitesh dhe ka kontribuar në paqëndrueshmërinë politike të shekullit XXI, pajtohen shumica e analistëve. Por rritja e fortë e inflacionit pas Covid-19 i ngriti këto shqetësime në nivel krize.

Në vend që të qëndrojnë në sipërfaqe, shumë familje tani ndihen sikur po fundosen. Edhe pse tregues të tjerë ekonomikë si papunësia dhe tregu i aksioneve janë pozitivë, Roberts tha se “raporti i vetëm ekonomik që amerikanët e zakonshëm ndjekin është çmimi në pompën e benzinës ose shuma në fund të faturës së marketit.”

Këto frustrime e ndihmuan Trumpin në vitin 2024 kur demokratët ishin në Shtëpinë e Bardhë, por tani kjo ankth i pandryshuar shihet si kërcënimi më i madh për republikanët në vitin 2026.

“Jemi në një të katërtën e rrugës së shekullit XXI dhe asnjëra parti politike nuk ka kuptuar si t’i plotësojë nevojat bazike të votuesve ndërsa luajmë në këtë terren të ri”, tha Vavreck. “Kjo është ndoshta mënyra si do të jetojmë për pjesën tjetër të jetës sime.”