Një seri deklaratash të shkëputura, të vështira për t’u ndjekur dhe ndonjëherë vulgare, të kurorëzuara nga kërcënimi i tij “një civilizim i tërë do të vdesë sonte” për të fshirë Iranin nga harta javën e kaluar dhe sulmi i tij marramendës ndaj papës “I DOBËT ndaj krimit, dhe i tmerrshëm për Politikën e Jashtme” të dielën në mbrëmje, kanë lënë shumë njerëz me përshtypjen e një autokrati të çmendur, të rrëmbyer nga pushteti.
Shtëpia e Bardhë i hodhi poshtë këto vlerësime, duke thënë se z. Trump është i mprehtë dhe po i mban kundërshtarët në ankth.
Por shpërthimet e presidentit kanë ngritur pyetje rreth udhëheqjes së Amerikës në një kohë lufte.
Ndërsa vendi ka pasur më parë presidentë, aftësia e të cilëve është vënë në pikëpyetje, më së fundmi tetëdhjetëvjeçari Joseph R. Biden Jr. ndërsa plakej dukshëm para syve të publikut, kurrë në kohët moderne stabiliteti i një presidenti nuk është debatuar kaq publikisht dhe në mënyrë kaq të imtësishme — dhe me pasoja kaq të thella.
Demokratët që prej kohësh kanë sfiduar aftësinë psikologjike të Trump kanë nxjerrë një kor të ri thirrjesh për të zbatuar Amendamentin e 25-të për ta larguar presidentin nga pushteti për paaftësi.
Por nuk është vetëm një shqetësim i shprehur nga partizanët në të majtë, komedianët e natës së vonë apo profesionistët e shëndetit mendor që bëjnë diagnoza nga larg.
Tani mund të dëgjohet edhe mes gjeneralëve në pension, diplomatëve dhe zyrtarëve të huaj. Dhe më e habitshmja, tani dëgjohet edhe në të djathtën politike, mes ish-aleatëve të presidentit.
Ish-përfaqësuesja Taylor Greene, republikania nga Georgia që së fundmi u nda nga Trump, mbështeti përdorimin e Amendamentit të 25-të, duke i thënë CNN se kërcënimi për të shkatërruar civilizimin e Iranit ishte “jo retorikë e fortë, por çmenduri”.
Candace Owens, podkastere e ekstremit të djathtë, e quajti atë “një i çmendur gjenocidal”.
Alex Jones, teoricien konspiracionesh dhe themelues i Infowars, tha se Trump “belbëzon dhe tingëllon sikur truri nuk po funksionon shumë mirë”.
Disa nga pyetjet për gjendjen mendore të Trump vijnë nga njerëz që dikur kanë punuar me të dhe që më pas janë bërë kritikë.
Edhe para postimit për civilizimin, Ty Cobb, një avokat i Shtëpisë së Bardhë në mandatin e parë të Trump, i tha gazetarit Jim Acosta se presidenti është “një njeri që është qartësisht i çmendur” dhe se seria e tij e fundit e postimeve armiqësore në rrjetet sociale, në mes të natës, “thekson nivelin e çmendurisë së tij”.
Stephanie Grisham, një ish-sekretare për shtyp e Shtëpisë së Bardhë për Trump, shkroi javën e kaluar online se “ai qartësisht nuk është mirë”.
Trump u kundërpërgjigj në një postim të gjatë dhe të zemëruar në rrjetet sociale që nuk rrezatonte saktësisht qetësi dhe stabilitet.
“Ata kanë një gjë të përbashkët, IQ të ulët”, shkroi ai për Owens, Jones, Megyn Kelly dhe Tucker Carlson.
“Janë njerëz budallenj, e dinë këtë, familjet e tyre e dinë këtë, dhe edhe të gjithë të tjerët e dinë!” Ai ua ktheu akuzën për çmenduri atyre. “Ata janë TË ÇMENDUR, NGATËRRESTARË, dhe do të thonë çdo gjë të nevojshme për pak publicitet ‘falas’ dhe të lirë”.
Mospajtimi në të djathtën nuk është shtrirë në Kongres, ku ligjvënësit republikanë mbeten publikisht besnikë ndaj presidentit, dhe as nuk ka arritur në kabinet, i cili do të duhej të miratonte çdo zbatim të Amendamentit të 25-të, duke e bërë këtë ide të pavlefshme.
Por ai pasqyron një shqetësim në rritje mes amerikanëve, të cilët në sondazhet e fundit kanë vënë gjithnjë e më shumë në pikëpyetje aftësinë e Trump, tashmë presidenti më i vjetër i inauguruar ndonjëherë, ndërsa i afrohet ditëlindjes së tij të 80-të.
Një sondazh Reuters/Ipsos në shkurt zbuloi se 61 për qind e amerikanëve mendojnë se Trump është bërë më i paqëndrueshëm me moshën dhe vetëm 45 për qind thonë se ai është “mendërisht i mprehtë dhe i aftë të përballet me sfidat” nga 54 për qind në vitin 2023.
Afërsisht gjysma e amerikanëve, 49 për qind, e konsideruan Trump shumë të vjetër për të qenë president kur u pyetën në një sondazh të YouGov në shtator, nga 34 për qind në shkurt 2024, ndërsa vetëm 39 për qind thanë se ai nuk ishte shumë i vjetër.
Demokratët e kanë theksuar këtë pikë në ditët e fundit.
Trump është “një person jashtëzakonisht i sëmurë” (senatori Chuck Schumer nga Nju Jorku), “i paekuilibruar” dhe “jashtë kontrollit” (përfaqësuesi Hakeem Jeffries nga Nju Jorku) ose, më drejtpërdrejt, “krejtësisht i çmendur” (përfaqësuesi Ted Lieu nga Kalifornia).
Përfaqësuesi Jamie Raskin nga Maryland i shkroi mjekut të Shtëpisë së Bardhë duke kërkuar një vlerësim, duke vënë në dukje “shenja në përputhje me demencën dhe rënien kognitive” dhe shpërthime “gjithnjë e më të pakuptueshme, të paqëndrueshme, vulgare, të çrregullta dhe kërcënuese”.
Mbrojtësit e presidentit reaguan. Ajo që kritikët e quajnë psikozë, ata e quajnë strategji.
“Trump e di saktësisht çfarë po bën”, shkroi Liz Peek, kolumniste për The Hill dhe kontribuese e Fox News.
“Trump do të vazhdojë të përdorë presion maksimalist (dhe ndonjëherë të tepruar) ushtarak dhe diplomatik në fushatën e tij për të çliruar Lindjen e Mesme nga fushata gati 50-vjeçare e terrorit të Iranit”.
Trump, i cili në mandatin e tij të parë e përshkroi veten si “një gjeni shumë i qëndrueshëm” dhe ka mburrur rregullisht kalimin e testeve kognitive të destinuara për të zbuluar demencën, i hodhi poshtë kritikat për gjendjen e tij mendore kur u pyet nga një reporter javën e kaluar.
“Nuk e kam dëgjuar këtë”, tha ai.
“Por nëse është kështu, do t’ju duhet të keni më shumë njerëz si unë sepse vendi ynë po mashtrohej në tregti, në gjithçka, për shumë vite derisa erdha unë. Pra nëse është kështu, do t’ju duhet të keni më shumë njerëz”.
I pyetur për sqarime, Davis Ingle, një zëdhënës i Shtëpisë së Bardhë, tha në një email:
“Mprehtësia e Presidentit Trump, energjia e pakrahasueshme dhe qasja historike dallojnë ndjeshëm nga ajo që pamë gjatë katër viteve të fundit”. Ai argumentoi se Biden kishte rënë fizikisht dhe mendërisht gjatë asaj kohe dhe se The New York Times dhe media të tjera e kishin fshehur këtë.
Stabiliteti i Trump ka qenë një çështje e përsëritur që kur ai kërkoi për herë të parë presidencën në vitin 2016.
Psikiatër të shumtë dhe profesionistë të tjerë të shëndetit mendor kanë dhënë opinionet e tyre edhe pa pasur mundësinë ta vlerësojnë atë. John F. Kelly, shefi i stafit të Shtëpisë së Bardhë që ka shërbyer më gjatë në mandatin e parë, madje bleu një libër nga 27 prej këtyre specialistëve të quajtur “The Dangerous Case of Donald Trump”, në përpjekje për të kuptuar shefin e tij dhe arriti në përfundimin se ai ishte i sëmurë mendërisht.
Kjo nuk është hera e parë që aftësia mendore e një presidenti vihet në dyshim.
John Adams, Andrew Jackson dhe të dy Rooseveltët herë pas here janë akuzuar si të paekuilibruar nga kundërshtarët politikë.
Abraham Lincoln luftoi me depresionin. Woodrow Wilson nuk ishte më i njëjti pas një goditjeje në tru. Lyndon B. Johnson luhatej midis energjisë maniake dhe periudhave të zymta. Ronald Reagan dukej se rrëshqiste në fund të presidencës së tij, dhe shumë pyesnin nëse sëmundja e Alzheimerit e shpallur vite më vonë mund të kishte filluar ta ndikonte tashmë.
Disa admirues të Trump-it e kanë krahasuar atë me Richard M. Nixon, i cili mbështeti atë që thuhet se e quante “teoria e të çmendurit”, duke udhëzuar Henry A. Kissinger, këshilltarin e tij për sigurinë kombëtare që udhëhiqte bisedimet e paqes për Vietnamin, t’u thoshte negociatorëve se presidenti ishte i paqëndrueshëm dhe i paparashikueshëm si një mjet negociues për të siguruar një marrëveshje më të mirë. Por privatisht disa nga këshilltarët e vet të Nixon-it nuk mendonin se ishte e gjitha një aktrim.
Trump ka tentuar herë pas here të shfrytëzojë reputacionin e tij si i çmendur.
“Bëji të mendojnë se jam i çmendur”, i tha ai Nikki Haley, ambasadores së tij në Kombet e Bashkuara në mandatin e parë, duke iu referuar koreano-veriorëve. “A e di cili është sekreti i një tweet-i vërtet të mirë?” pyeti ai dikur William P. Barr, atëherë prokurorin e përgjithshëm. “Sasia e duhur e çmendurisë”.
Megjithatë, Trump i tha The New York Post javën e kaluar se këtë herë, të paktën, nuk po shtirej. “Isha i gatshëm ta bëja”, tha ai për kërcënimin e tij për të shkatërruar civilizimin e Iranit.
Fokusi publik mbi gjendjen mendore të Trump shkon më tej se me pothuajse çdo president të kaluar.
“Përveç Nixon-it, nuk ka pasur kurrë këtë nivel shqetësimi me kalimin e kohës”, tha Julian E. Zelizer, historian në Princeton dhe redaktor i një libri për mandatin e parë të Trump.
Në të vërtetë, situata sot e tejkalon edhe Nixon-in.
Ndryshe nga vitet 1970, “shumë nga kjo po zhvillohet në publik,” sidomos me rrjetet sociale dhe televizionin kabllor, tha Zelizer.
Dhe, shtoi ai, “si një president që natyrshëm shpërfill çdo kufizim apo ndjenjë dekori, Trump ndihet shumë më i lirë, madje edhe më shumë se Nixon, të çlirojë zemërimin e tij të brendshëm dhe të veprojë sipas impulsit.”
Në mandatin e tij të dytë, Trump duket edhe më pak i përmbajtur dhe më i pakuptueshëm herë pas here. Ai përdor më shumë fjalor vulgar, flet më gjatë dhe rregullisht bën komente të bazuara në fantazi dhe jo në fakte. Ai vazhdon të thotë se babai i tij ka lindur në Gjermani, kur në fakt ka lindur në Bronx. Ai përsërit një histori të shpikur për xhaxhain e tij, një profesor në M.I.T., që i ka treguar për mësimin e një terroristi të njohur si Unabomber.
Ai devijon në tangjente të çuditshme – një monolog tetë-minutësh në një pritje Krishtlindjeje për gjarpërinj helmues në Peru, një devijim i gjatë në një mbledhjeje të kabinetit për stilolapsat Sharpie, një ndërprerje e një përditësimi për luftën me Iranin për të lavdëruar perdet e Shtëpisë së Bardhë.
Ai ka ngatërruar Grenlandën me Islandën dhe më shumë se një herë është mburrur se ka përfunduar një luftë imagjinare midis Kamboxhias dhe Azerbajxhanit, dy vende të ndara nga pothuajse 4,000 milje.
Edhe para se të sulmonte Papën Leo XIV të dielën në mbrëmje dhe më pas të postonte një imazh të vetes si një figurë e ngjashme me Jezusin para se ta fshinte, Trump kishte tronditur shumë njerëz me shpërthimet e tij ndaj kritikëve.
Ai i akuzon ata që e zemërojnë për tradhti, një krim i dënueshëm me vdekje. Ai pretendoi në mënyrë të çuditshme se regjisori i Hollivudit Rob Reiner, i cili “gjoja ishte therur për vdekje nga djali i tij, ishte vrarë “për shkak të zemërimit që shkaktoi” duke kundërshtuar Trump.
Kur Robert S. Mueller III, ish-drejtor i F.B.I.-së dhe këshilltar special, vdiq, z. Trump tha: “Mirë, jam i lumtur që ka vdekur”.
Në ditët e fundit, ai deklaroi se “Presidenti i Ri i Regjimit të Iranit” ishte “shumë më pak i radikalizuar dhe shumë më inteligjent se paraardhësit e tij”. Përveçse presidenti i ri i Iranit është i njëjti si i vjetri. Nuk ka pasur ndryshim presidentësh. Trump mund të ketë pasur parasysh udhëheqësin e ri suprem, Ajatollah Mojtaba Khamenei, por ai konsiderohet edhe më i ashpër se babai i tij, Ajatollah Ali Khamenei, i cili u vra në luftë.
Një ndryshim nga mandati i parë është se ka pak ose aspak këshilltarë si Kelly që e konsiderojnë përgjegjësinë e tyre ta ndalojnë Trump të shkojë shumë larg. “Kur ai bën atë që bën, të gjithë rreth tij mbajnë sytë nga toka dhe nuk thonë asgjë”, tha Zelizer.
“Ndryshe nga mandati i parë, ata as nuk duket se manovrojnë prapa skenave për ta ndaluar”.
Por mund të ketë hapësirë politike për këtë brenda bazës së tij.
“Ekziston një element i politikës amerikane në epokën e polarizimit, veçanërisht brenda Partisë Republikane, që e pëlqen këtë stil udhëheqjeje”, tha Zelizer.
“Çfarë mund të jetë më anti-establishment sesa dikush që është i gatshëm të jetë jashtë kontrollit?”.









