Pas zgjedhjeve katastrofike për Partinë Laburiste në Angli, Skoci dhe Uells javën e kaluar, në zgjedhjet për këshillat lokalë, atmosfera brenda partisë qeverisëse britanike është bërë aq e trazuar sa po rriten thirrjet që kryeministri Keir Starmer të japë dorëheqjen.

Starmer, i cili shënoi një fitore të thellë në vitin 2024, jo vetëm që e ka hedhur poshtë këtë ide nga disa brenda partisë së tij, por në një intervistë për gazetën The Observer ka sugjeruar gjithashtu se mund të qëndrojë në pushtet për 10 vjet, shkruan New York Times.

Në një fjalim të planifikuar për të hënën, Starmer synon të shpalosë mënyrën se si shpreson të ringjallë fatet e partisë.

“Njerëzit kanë nevojë për shpresë”, pritet të thotë ai, sipas fragmenteve të publikuara nga zyra e tij.

“Ne do t’u përballemi sfidave të mëdha dhe do të bëjmë debatet e mëdha”.

Një ligjvënës laburist dhe ish-ministre, Catherine West, ka bërë thirrje që kabineti të organizojë një “puç” kundër kryeministrit, duke paralajmëruar se nëse kjo nuk ndodh, ajo vetë mund të përpiqet të nxisë një garë për lidership.

Britania ka ndryshuar kryeministrin pesë herë në pak më shumë se një dekadë.

A mund të ndodhë përsëri?

Çfarë e nxit një sfidë brenda Laburistëve?

Partia Konservatore e qendrës së djathtë ka zëvendësuar shpesh kryeministra jopopullorë, por ka rregulla të ndryshme nga Partia Laburiste, e cila e ka bërë këtë rrallë. Hera e fundit ishte në vitin 2007, kur Tony Blair u detyrua të largohej, pasi kishte kaluar 10 vjet në Downing Street dhe në fund pranoi të tërhiqej.

Për të nxitur një zgjedhje për zëvendësimin e kryeministrit sipas rregullave të Laburistëve, një sfidues do të kishte nevojë për mbështetjen e 81 ligjvënësve laburistë, rreth 20 për qind e totalit.

Starmer automatikisht do të ishte në fletëvotim, dhe vendimi përfundimtar do të merrej nga anëtarët e partisë.

Zonja West deri tani nuk duket se i ka numrat në Parlament dhe nuk po paraqitet si një alternativë e besueshme për kryeministre. Ideja e saj duket të jetë përshpejtimi i ndryshimit, qoftë duke nxitur një rebelim në kabinet ose duke nxjerrë në pah pasues të mundshëm të Starmerit dhe duke i detyruar të sfidojnë atë.

Por nëse asnjëra nuk ndodh, ajo duket e gatshme të kandidojë si një e ashtuquajtur “kandidate kurth” (stalking horse), nëse siguron mbështetje të mjaftueshme.

West tha se nëse fjalimi i kryeministrit të hënën është zhgënjyes, ajo do të kontaktojë ligjvënës të tjerë laburistë për të kërkuar mbështetjen e tyre, shkruan New York Times.

A mund të mbijetojë Starmer?

Nëse gara do të ishte kundër zonjës West, kabineti do të mbetej besnik dhe kandidatë më të fortë nuk do të dilnin hapur, Starmer mund të pritej ta kalonte sfidën.

Në vitin 2016, Jeremy Corbyn mbijetoi një garë lidershipi kundër Owen Smith pasi deputetët e tij kishin mbështetur një mocion mosbesimi.

I përballur me përçarje të brendshme, kryeministri konservator John Major e nxiti vetë një zgjedhje lidershipi në vitin 1995 dhe fitoi.

Por edhe një garë e tillë mund të dëmtojë autoritetin e një kryeministri.

Në vitin 1989, Margaret Thatcher u sfidua nga Anthony Meyer, një figurë aq pak e njohur sa u quajt “gomari kurth”.

Thatcher fitoi, por një vit më vonë u detyrua të largohej.

Kush janë pretendentët realistë?

Momentumi politik është me Andy Burnham, kryetarin e bashkisë së Greater Manchester-it në veri të Anglisë, i cili është e vetmja figurë e lartë laburiste që duket dukshëm më popullor me votuesit se Starmer, sipas sondazheve.

Pengesa është se ai duhet të fitojë një vend në Parlament për të sfiduar.

Në mungesë të tij, Angela Rayner, ish-zëvendëslidere, shihet si kandidati i preferuar i krahut të majtë. Ajo dha dorëheqje vitin e kaluar për shkak të një çështjeje tatimore që ende nuk është zgjidhur.

Të dielën, Rayner rriti presionin ndaj Starmerit duke kritikuar një “kulturë toksike nepotizmi” brenda Laburistëve dhe duke paralajmëruar se partia mund të jetë në “shansin e fundit”.

Ajo gjithashtu e quajti “gabim” vendimin për të ndaluar Burnham të garojë në një zgjedhje të posaçme për Parlamentin.

Wes Streeting, ministri i shëndetësisë, ka mbështetje nga e djathta e partisë dhe është komunikues i mirë, por është dëmtuar nga lidhjet me Peter Mandelson, ish-ambasadorin britanik në SHBA, i cili u shkarkua pas zbulimeve për lidhjen e tij me Jeffrey Epstein.

Kandidatë të tjerë të mundshëm përfshijnë Ed Miliband, Shabana Mahmood, Yvette Cooper dhe John Healey.

Pse disa favorizojnë vonesën?

Shumica e analistëve thonë se Starmer është aq jopopullor sa ka pak gjasa ta udhëheqë Laburistët në zgjedhjet e ardhshme, të cilat duhet të mbahen deri në vitin 2029. Por pyetja është nëse tani është koha e duhur për ndryshim.

Mbështetësit e Burnham duan të shtyjnë çdo sfidë për t’i dhënë kohë atij të fitojë vendin në Parlament që i nevojitet. Edhe disa neutralë thonë se nuk ka kuptim një garë pa Burnham.

Një arsye tjetër për vonesë është situata globale e paqëndrueshme. Ndërsa Starmer ka bërë disa gabime në politikat e brendshme, qasja e tij ndaj luftës në Iran është pritur mirë nga votuesit. Kriza në Lindjen e Mesme ka dëmtuar perspektivat ekonomike të Britanisë, duke e bërë trashëgiminë e çdo pasuesi më të vështirë.

Për më tepër, nëse Starmer do të largohej, do të ngrihej çështja se pasuesi i tij nuk ka mandat nga votuesit, dhe do të rriteshin thirrjet për zgjedhje të parakohshme të përgjithshme, për të cilat Laburistët aktualisht nuk duken të përgatitur.