Ndërsa SHBA-ja dhe Irani po negociojnë mënyrën se si të rihapin përgjithmonë Ngushticën e Hormuzit dhe të rifillojnë rrjedhën e naftës nga Lindja e Mesme, lëvizja e ardhshme e tregut mund të varet nga një vend që mungon në negociata: Kina.

Si konsumatori i dytë më i madh i naftës në botë, Kina ka përdorur çdo mjet të mundshëm për të ruajtur furnizimet, ndërsa lufta në Iran ka ndërprerë qasjen në më shumë se 11 milionë fuçi naftë në ditë. Duke ulur importet, duke u mbështetur në rezervat e saj të mëdha dhe duke përdorur më shumë energji të pastër, Kina ka arritur të zbusë ndikimin e çmimeve më të larta brenda vendit, nëse jo ta eliminojë plotësisht atë.

Këto veprime janë ndier edhe në tregun global.

Pas më shumë se tre muajsh lufte, disa analistë parashikuan se çmimi i naftës mund të arrinte deri në 200 dollarë për fuçi këtë vit. Megjithatë, edhe pse humbjet e vlerësuara të furnizimit kanë tejkaluar 1 miliard fuçi naftë, çmimet kanë mbetur relativisht të përmbajtura. Shumë analistë tregojnë Kinën si arsyen kryesore.

“Kina ka luajtur një rol kritik për të amortizuar goditjen për pjesën tjetër të Azisë, dhe rrjedhimisht për ekonominë globale,” tha Daan Walter, drejtues në institutin energjetik Ember.

Të hënën, nafta Brent, standardi global i tregut, ra nën 78 dollarë për fuçi, mes pritjeve se Ngushtica e Hormuzit, përmes së cilës kalon një e pesta e naftës botërore, mund të rikthehet së shpejti në funksionim normal. Para sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, Brent tregtohej nën 70 dollarë për fuçi, ndërsa në fillim të majit kishte arritur nivelin më të lartë të katër viteve, 114 dollarë për fuçi.

Me rritjen e ndikimit energjetik të Kinës në botë, analistët thonë se politikat dhe modelet e konsumit të saj do të jenë vendimtare për tregun, pavarësisht se sa shpejt rihapet Ngushtica e Hormuzit.

“Dora e padukshme” e Kinës

Në një analizë të publikuar më herët këtë muaj, analistët e Societe Generale shkruan se humbja e 7% të furnizimit global me naftë gjatë embargos arabe të vitit 1973 shkaktoi një rritje prej 134% të çmimeve të naftës.

Por çmimet nuk janë rritur as afërsisht aq shumë gjatë luftës në Iran, ndonëse konflikti ka prekur rreth 14% të furnizimit global.

Ata ia atribuojnë këtë paradoks kryesisht Kinës, të cilën e përshkruajnë si “dorën e padukshme që po ribalancon tregun”, falë aftësisë së saj për të ulur importet me rreth 3 milionë fuçi në ditë – një sasi pothuajse e barabartë me të gjithë kërkesën e Japonisë për naftë.

Kina ka mundur të reduktojë ndjeshëm konsumin për disa arsye. Para luftës, vendi po ndërtonte rezerva rezervë të naftës, i ndihmuar nga furnizimet e lira me naftë të sanksionuar nga Rusia dhe Irani, tha Janiv Shah, zëvendëspresident për tregjet e naftës në Rystad Energy.

Tani Kina ka më shumë se 1 miliard fuçi naftë në rezervat strategjike dhe komerciale, të cilat filloi t’i përdorë në muajin maj.

“Kina ka vendosur një dysheme nën çmimet,” tha Shah. “Por këtë vit ky model është përmbysur.”

Qeveria kufizoi gjithashtu eksportet e produkteve të rafinuara si dizeli dhe benzina për të siguruar furnizimin e brendshëm. Kjo i ka dekurajuar rafineritë kineze të blejnë më shumë naftë në tregun global.

Ndërkohë, bumi i automjeteve elektrike në Kinë ka reduktuar nevojën e vendit për lëndë djegëse fosile. Rreth një në dy automjete të reja të shitura në Kinë tani është automjet me energji të re.

Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, flota e automjeteve elektrike në Kinë uli konsumin e naftës me rreth 1 milion fuçi në ditë vitin e kaluar.

“Ka qenë një valvul e mrekullueshme shkarkimi për tregun global të naftës,” tha David Fishman nga Lantau Group.

Megjithëse çmimet e larta ka të ngjarë të vazhdojnë të frenojnë kërkesën, aftësia e Kinës për të zbutur tronditjen globale mund të kufizohet nga sasia e rezervave që mund të mbajë.

“Ajo që nuk mund të vazhdojë përgjithmonë janë rezervat e grumbulluara të naftës,” tha Fishman. “Nëse çmimet bien, gjëja e parë që do të bënin është të fillonin përsëri grumbullimin e rezervave.”

Nga mungesa e furnizimit te teprica e naftës?

Pas muajsh të tërë duke u përgatitur për pasojat e asaj që shumë e konsiderojnë krizën më të rëndë të naftës në histori, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) tani paralajmëron se rihapja e Ngushticës së Hormuzit mund të shkaktojë një tepricë furnizimi vitin e ardhshëm.

Në raportin e saj mujor për naftën, të publikuar të mërkurën, IEA parashikoi se rritja e furnizimit do ta tejkalojë kërkesën me 4.7 milionë fuçi në ditë gjatë vitit të ardhshëm, pasi prodhimi i naftës në Lindjen e Mesme të rikthehet në nivele normale.

“Kjo mund t’i ofrojë tregut një lehtësim të mirëpritur dhe një mundësi për të rimbushur rezervat e shteruara ose për të krijuar rezerva të reja strategjike, ndërsa vendet rishikojnë strategjitë dhe politikat e tyre energjetike në përgjigje të krizës,” thuhet në raport.

Megjithëse kërkesa globale për naftë pritet të rritet vitin e ardhshëm, paqëndrueshmëria e fundit ka forcuar interesin për energjinë e rinovueshme, e cila në afat më të gjatë mund të zvogëlojë më tej konsumin e naftës.

Kina, lider botëror në automjete elektrike, bateri dhe energji diellore, regjistroi eksporte rekord të teknologjive të energjisë së pastër në mars, menjëherë pas fillimit të luftës në Iran.

“Ky përshpejtim drejt elektrifikimit po merr hov,” tha Cosimo Ries, analist në Trivium China që mbulon sektorët e energjisë dhe automobilave.

“Do të duhet të shohim se si do të zhvillohen negociatat SHBA-Iran, por në përgjithësi ky mund të jetë një moment i shkëlqyer për dekarbonizimin global.”

Muyu Xu, analiste e lartë për tregun e naftës në kompaninë Kpler, tha se teprica e furnizimit mund të shfaqet që muajin e ardhshëm.

Nëse Ngushtica e Hormuzit rihapet shpejt, kjo do të nënkuptonte rikthimin në treg të rreth 100 milionë fuçive naftë që aktualisht janë bllokuar.

Ndërkohë, Irani ka të ngjarë të rrisë në mënyrë agresive prodhimin e vet, veçanërisht nëse hiqen sanksionet amerikane.

Por kjo mund ta bëjë naftën iraniane më pak tërheqëse për Kinën. Deri tani, Kina e ka blerë atë me çmime të ulëta, sepse Irani, nën sanksione, ka pasur pak mundësi të tjera për ta shitur.

Megjithatë, Xu shtoi se shumë vende tashmë kanë siguruar nevojat e tyre për naftë gjatë verës, çka mund ta bëjë Kinën sërish faktor kyç në rivendosjen e ekuilibrit në treg.

“Kjo është një tablo krejtësisht ndryshe nga ajo e vetëm dy muajve më parë,” tha Xu.

“Tani, vendi që ka aftësinë të përthithë një tepricë furnizimi është Kina. Por pyetja është: Çfarë dëshiron të blejë Kina?”