Papa Leo XIV të hënën paraqiti një vizion gjithëpërfshirës për drejtuesit e korporatave, politikanët dhe individët që do ta formësojnë dhe do të formësohen nga e ardhmja e inteligjencës artificiale, duke paralajmëruar liderët që të mbrojnë njerëzimin nga efektet më shkatërruese të A.I.-së.
Deklarata e Leos erdhi në formën e një enciklike papnore, një letër e hapur drejtuar “të gjithë njerëzve me vullnet të mirë”, e cila në versionin anglisht arrinte rreth 42,300 fjalë.
Ajo përshkruante dëshirën e tij për të mbrojtur dinjitetin dhe autonominë njerëzore në një epokë ku teknologjia rrezikon të zëvendësojë njerëzit në shumë role profesionale dhe shoqërore. Ai e prezantoi atë së bashku me Christopher Olah, një bashkëthemelues i Anthropic, një kompani e madhe e zhvillimit të A.I.-së, në një gjest simbolik dialogu mes liderëve të botës shpirtërore dhe asaj teknologjike.
Ndërsa theksonte se “teknologjia nuk duhet të konsiderohet, në vetvete, si një forcë antagoniste ndaj njerëzimit”, ai shkroi se “kërkimi i fitimeve më të mëdha nuk mund të justifikojë zgjedhje që në mënyrë sistematike sakrifikojnë vendet e punës”.
Ndër të tjera, Leo bëri thirrje për:
• rregullim nga qeveritë të kompanive private që po udhëheqin zhvillimin e A.I.-së
• mbrojtje dhe rikualifikim për punëtorët, vendet e të cilëve rrezikohen
• arsim për t’i ndihmuar studentët të mendojnë në mënyrë kritike për teknologjinë
• masa për të mbrojtur fëmijët nga informacioni i dhunshëm, tepër i seksualizuar ose i rremë në internet, shpesh i gjeneruar nga A.I.
• siguri që njerëzit, jo inteligjenca artificiale, të mbeten përgjegjës për të gjitha vendimet lidhur me përdorimin e armëve
Mbi të gjitha ai theksoi rëndësinë e ruajtjes së një roli thelbësor shoqëror për çdo qenie njerëzore.
“Një shoqëri që garanton punësim vetëm për një pjesë të vogël të popullsisë, pavarësisht një niveli të lartë zhvillimi teknologjik, rrezikon të ekspozojë shumë njerëz ndaj pasivitetit të detyruar”, shkroi ai.
“Kjo krijon një paradoks të progresit material dhe regresit antropologjik që minon themelet e një paqeje shoqërore të drejtë dhe të qëndrueshme”, shtoi ai.
Leo, duke e prezantuar enciklikën në një sallë të mbushur në Vatikan, tha se pikëpamjet e tij ishin formësuar nga bisedat me shkencëtarë, inxhinierë dhe liderë politikë. Ai veçoi z. Olah, me të cilin u zotua të punojë “për të gjetur një rrugë për njerëzimin në këtë kohë të inteligjencës artificiale”.
“Sa shenjë e madhe shprese është që në dallimet tona mund të dëgjojmë njëri-tjetrin”, tha Leo.
Z. Olah e vlerësoi nismën e papës, duke pranuar se kompanitë si e tija kanë nevojë për udhëzim moral për të mos u ndikuar nga “një grup nxitjesh dhe kufizimesh që ndonjëherë mund të bien ndesh me të bërit gjënë e duhur”.
“Na duhen zëra moralë që nxitjet nuk mund t’i përkulin”, shtoi ai.
“Sot është vetëm fillimi – fillimi i një bashkëpunimi të gjatë mes atyre prej nesh që po e ndërtojmë këtë dhe atyre që mund të shohin atë që ne, nga brenda, nuk mund ta shohim”, tha z. Olah.
Të dy folën, së bashku me një panel teologësh dhe zyrtarësh të Vatikanit, para një audience kardinalësh, shkencëtarësh kompjuterikë, gazetarësh dhe diplomatësh, përfshirë Brian Burch, ambasadorin e SHBA-së në Selinë e Shenjtë.
Leo kishte shprehur shqetësimet e tij për A.I.-në që në ditën e dytë si papë, rreth një vit më parë, kur i tha Kolegjit të Kardinalëve se, nën udhëheqjen e tij, kisha do të trajtonte rreziqet që kjo teknologji në zhvillim paraqet për “dinjitetin njerëzor, drejtësinë dhe punën”.
Që atëherë ai ka folur vazhdimisht për A.I.-në, përfshirë gjatë një vizite në Turqi dhe Liban, në një fjalim drejtuar udhëheqësve të universiteteve katolike dhe madje edhe gjatë ditës ndërkombëtare të matematikës. Javën e kaluar, Vatikani njoftoi krijimin e një komisioni zyrtar për të diskutuar sfidat e A.I.-së.
Papa Françesku, paraardhësi i tij, kishte paralajmëruar gjithashtu për rreziqet e inteligjencës artificiale dhe kishte kërkuar përdorimin etik të teknologjisë.
Edhe pse Leo e prezantoi publikisht enciklikën të hënën, ai e kishte nënshkruar atë më 15 maj, në 135-vjetorin e publikimit të “Rerum Novarum” (“Për gjërat e reja”), një enciklikë e rëndësishme e vitit 1891 nga Leoni XIII.
Enciklika u konceptua që të krijonte paralele me atë dokument të mëhershëm, i cili udhëzoi mësimet katolike mbi mbrojtjen e punëtorëve pas tronditjeve teknologjike dhe industriale të shekullit XIX.
E shkruar në kohën e Revolucionit Industrial, “Rerum Novarum” synonte të mbronte dinjitetin dhe të drejtat e klasës punëtore dhe u bë një nga tekstet themelore të mësimeve moderne shoqërore katolike. Ajo i bënte thirrje qeverive të “shpëtojnë punëtorët e pafat nga mizoria e njerëzve të lakmisë, të cilët i përdorin qeniet njerëzore si mjete për fitim”, ndërsa lavdëronte “zbulimet e shkencës”.
Në enciklikën e re, të titulluar “Magnifica Humanitas” (“Njerëzimi i Madhërishëm”), Leo mbajti një ton të ngjashëm, duke paralajmëruar për kërcënimin e ri ndaj punëtorëve nga inteligjenca artificiale.
Puna, shkroi ai, është më shumë se një mënyrë për të fituar të ardhura, por “një kërkesë e gjendjes njerëzore, një rrugë normale drejt pjekurisë, zhvillimit dhe përmbushjes personale”. Ai bëri thirrje për “mbrojtjen e mundësive të punës dhe rolin e pazëvendësueshëm të individit”.
Enciklika kërkonte gjithashtu vendosjen e “kufizimeve më rigoroze etike” mbi armët e zhvilluara me inteligjencë artificiale, duke vazhduar qëndrimin e gjatë të Vatikanit kundër luftës.
“Lehtësia në rritje me të cilën mund të përdoren sistemet autonome të armëve e bën luftën më ‘të realizueshme’ dhe më pak të kontrolluar nga njeriu,” shkroi Leo. Kjo, shtoi ai, bie ndesh me “parimin që forca e armatosur duhet të përdoret vetëm si mjet i fundit në rastet e vetëmbrojtjes legjitime”.
Leo gjithashtu përdori enciklikën për të kërkuar falje për rolin e Vatikanit në skllavëri. Në një pjesë mbi skllavërinë moderne, ai kërkoi falje personale për dështimin e papatit për të dënuar format e hershme të skllavërisë dhe për mbështetjen e sundimtarëve që e praktikonin atë. Një papë i mëparshëm, Gjon Pali II, kishte kërkuar falje në vitin 1985 për rolin e të krishterëve në tregtinë e skllevërve, por nuk e kishte trajtuar në mënyrë eksplicite rolin e Vatikanit.
Edhe pse enciklika përfshin referenca të rëndësishme fetare dhe shkrimore, dokumenti në shumë aspekte lexohet si një dokument politik i një “think tank”-u ose ligjvënësi.
Leo shkroi në detaje për rëndësinë e mbrojtjes së fëmijëve, të cilët janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj efekteve deformuese të teknologjisë.
“Literatura psikologjike dhe psikiatrike ka dokumentuar gjithnjë e më shumë se ekspozimi i hershëm dhe i pakontrolluar ndaj pajisjeve digjitale dhe rrjeteve sociale mund të ndikojë negativisht në gjumë, vëmendje, kontrollin e emocioneve dhe marrëdhëniet, veçanërisht në fazat më të ndjeshme të jetës, ndonjëherë me pasoja tragjike”, shkroi ai.
Studiuesit ishin të ndarë për ndikimin që ky dokument mund të ketë në industrinë e teknologjisë, ku kompanitë rivale po garojnë për dominim.
Brian Patrick Green, drejtor i etikës së teknologjisë në Universitetin Santa Clara në Kaliforni, tha se disa liderë të teknologjisë “do të duhet ta marrin seriozisht në një farë mënyre”, pjesërisht sepse ai u jep atyre “një imperativ moral”, edhe pse njeh autonominë e tyre.
Kisha, tha ai, “nuk pretendon të zëvendësojë përgjegjësitë e politikës apo institucioneve, por ofron veten si themel”, duke u kërkuar institucioneve të tjera të “njohin dhe promovojnë gjithçka që i shërben dinjitetit të personave, vitalitetit të komuniteteve dhe të mirës së përbashkët”.
Të tjerë thanë se audienca kryesore e një enciklike është kleri dhe besimtarët.
“Nuk mendoj se ‘tech bros’ në Silicon Valley do të dëgjojnë shumë,” tha prof. Noreen Herzfeld, drejtuese e një programi mbi teknologjinë dhe etikën në St. John’s School of Theology në Minesota. “Por brenda kishës, ajo do të shërbejë si referencë për priftërinjtë dhe ipeshkvijtë, dhe veçanërisht për ata që edukojnë seminaristët ose të rinjtë.”
Priftërinjtë mund ta përdorin dokumentin për të udhëhequr biseda me besimtarët që shqetësohen për presionet teknologjike të jetës moderne.









