Ora po shkonte drejt mesnatës të së premtes. Tarifat e reja të SHBA-së ndaj Kanadasë ishin afër hyrjes në fuqi dhe negociatorët, të mbyllur në ndërtesën përballë Shtëpisë së Bardhë, po vazhdonin me vështirësi të analizonin dallimet mes secilës palë. Ndihmësit hynin e dilnin me draftet e reja, duke i rregulluar dhe ri-rregulluar ato.
Zyrtarët e SHBA-së thanë se i kishin ofruar Kanadasë marrëveshjen më të mirë tregtare nga çdo komb tjetër. Kanadezët besonin se ajo ishte një marrëveshje e keqe. Në orët e fundit, të dyja palët u fortifikuan edhe më shumë në pozicionet e tyre.
Një negociator kanadez tha se ishte sikur “figura hije ishin papritmas në dhomë”, duke ngritur tema që supozohej se ishin zgjidhur në ditët e mëparshme.
Kthyer në Otava, Kryeministri Mark Carney përfundoi telefonatën me Doug Ford, kryeministrin e Ontarios.
Ford i kishte thënë hapur: Mos e prano marrëveshjen!
Ai i tha Kryeministrit Carney se nuk do të respektonte një kërkesë kyçe të SHBA-së: rikthimin e shitjes së alkoolit amerikan që ai, së bashku me shumicën e udhëheqësve të tjerë krahinorë, e kishte ndaluar.
Tarifat amerikane mbi çelikun dhe automobilat kanadezë ishin ende tepër të larta për të lejuar mbijetesën e tyre afatgjatë, kishte vendosur Ford.
Carney thirri ekipin e tij në Uashington për të marrë tw rejat e fundit nga negociatat.
Pastaj, menjëherë pas orës 22:30, ai i dha fund gjithçkaje dhe i urdhëroi ata të ktheheshin në shtëpi.
Një muaj bisedimesh intensive për të shmangur tarifat e reja të SHBA-së ndaj Kanadasë dhe për të zbutur ato të vendosura më parë nga administrata Trump kishin dhënë progres të vazhdueshëm.
Por ato u shembën papritmas, duke nxitur një luftë tregtare të gjithanshme midis dy kombeve.
Pikat e mosmarrëveshjes ishin të shumta.
Në orët e fundit, negociatorët u përplasën për rregullat kanadeze që promovojnë filmat dhe shfaqjet në gjuhën frënge online, si dhe për kërkesat e administratës Trump për të diktuar tarifat e çelikut të Kanadasë ndaj vendeve të tjera.
Kanadaja, nga ana e saj, insistoi në një trajtim më bujar për makinat e saj, automjetet elektrike dhe produktet e bëra me metal — dhe përfundimisht u tërhoq nga oferta e saj për të bashkëpunuar në tubacionin Keystone XL që Presidenti Trump e ka dëshiruar prej kohësh, thanë njerëz të njohur me negociatat.
Të hënën, pasi negociatat dështuan, Trump u zotua të rrisë tarifat për të gjitha makinat, kamionët, pjesët e makinave dhe çelikun nga Kanadaja në 50 për qind, duke filluar nga 1 janari.
Ai i quajti zyrtarët kanadezë “klaunë” nga “ndër kombet më të këqija në botë për të bërë marrëveshje”.
“NUK KEMI NEVOJË PËR KANADANË, ATA KANË NEVOJË PËR NE!” shkroi ai.
Carney u përgjigj ashpër: “Qëndrimi në tryezën e negociatave se Kanadaja është një degë e Shteteve të Bashkuara”, tha ai, “nuk është diçka që ne do ta pranojmë”.
Të martën, Carney njoftoi tarifat e hakmarrjes së Kanadasë kundër Shteteve të Bashkuara.
Ajo që çoi në prishjen e marrëveshjes është një histori mospërputhjeje midis vendeve – ideologjike, ekonomike dhe politike.
Në fund të fundit, Carney vendosi të sfidojë Trump dhe të durojë shënjestrimin e tij ekonomik dhe politik ndaj Kanadasë.
Ky rrëfim, i cili përmban detaje të papublikuara më parë nga ditët dhe orët e fundit të negociatave tregtare, bazohet në intervista me pesë zyrtarë amerikanë dhe kanadezë me njohuri të drejtpërdrejta për bisedimet, dy ish-zyrtarë të SHBA-së, si dhe shtatë udhëheqës të lartë të industrisë në të dyja anët e kufirit, të cilët u informuan gjatë gjithë kohës, shkruan New York Times.
Intervistat tregojnë se vijat e kuqe për të dyja palët ishin aq larg njëra-tjetrës saqë do të kërkonin lëshime të mëdha, veçanërisht nga Kanadaja, për të arritur në një marrëveshje përfundimtare.
Tubacioni Zombi
“Tubacioni i madh Keystone XL, i shkatërruar kohë më parë nga Joe Biden i përgjumur, mund të zgjohet nga varri!” tha Trump në një postim në rrjetet sociale të martën mbrëma, ku pretendoi gjithashtu se Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja kishin një “MARRËVESHJE!”
Dashuria e Trump për zgjerimin e tubacionit problematik, i destinuar për të transportuar naftë nga Kanadaja në Bregun e Gjirit të SHBA-së derisa u anulua nga Biden në vitin 2021, është e njohur mirë.
Carney kishte ngritur idenë e ringjalljes së tij gjatë vizitës së tij të parë në Shtëpinë e Bardhë vitin e kaluar.
Zyrtarët thanë se, kur Carney dhe Trump folën me telefon në fillim të javës, kanadezi përmendi sërish tubacionin, duke thënë se, për marrëveshjen e duhur mbi tarifat, Kanadaja do të merrte parasysh rikthimin në jetë të pjesës së saj të tubacionit.
Trump u entuziazmua shumë, tha një ish-zyrtar i informuar mbi bisedimet.
Por deri të premten, idea e tubacionit Keystone XL u varros sërish.
Një zyrtar amerikan tha se, në orët e fundit, Kanadaja kishte shprehur hezitim për të bashkëpunuar. Një zyrtar kanadez tha se marrëveshja tregtare e ofruar nuk ishte mjaftueshëm e mirë për ta bërë tubacionin të kishte sens.
Faktori Lutnick
Të hënën e kaluar pasdite, me bisedimet që ende vazhdonin, Jamieson Greer, përfaqësuesi tregtar i SHBA-së, dhe Dominic LeBlanc, ministri kanadez i tregtisë, iu shmangën gazetarëve që prisnin në lagështirën e Uashingtonit ndërsa largoheshin nga një takimi rreth dy-orësh në Departamentin e Tregtisë.
Negociatorët kanadezë ishin mësuar të punonin ngushtë me Greer, i cili mbikëqyr marrëveshjet tregtare të SHBA-së dhe ndihmoi në negocimin e Marrëveshjes SHBA-Meksikë-Kanada gjatë mandatit të parë të Trump.
Por shumë nga çështjet që u interesonin më shumë kanadezëve ishin nën kompetencën e njeriut që qëndronte brenda në ajër të kondicionuar: Howard Lutnick, sekretari i tregtisë.
Lutnick, një ish-broker letrash me vlerë mjaft agresiv, i cili e njeh Trumpin prej dekadash, mbikëqyr tarifat e administratës mbi makinat, kamionët, çelikun dhe aluminin. Dhe në ditët në vijim, ai do të mbante një qëndrim të ashpër për ato tema, çështje që përfundimisht i rrëzuan bisedimet.
Negociatorët ishin shpresëplotë në fillim të asaj jave.
Pasi Trump kërcënoi muajin e kaluar të vendoste tarifa prej 50 për qind mbi qindra produkte, kanadezët u kontaktuan për të negociuar, duke kërkuar një marrëveshje gjithëpërfshirëse që do të zgjidhte tarifat e mëparshme të Trump dhe kërcënimet e tij më të fundit, tha një zyrtar amerikan.
Trump i dha Greer dritën jeshile për të parë se çfarë kishin për të ofruar kanadezët.
Zyrtarët amerikanë ndiheshin besimplotë se mund ta shtynin Kanadanë të ulte tarifat hakmarrëse që kishte vendosur kundër Trump dhe të hiqte ato që Shtetet e Bashkuara i shihnin si pengesa të padrejta ndaj bujqësisë, energjisë dhe tregtisë digjitale.
Të martën mbrëma, zyrtarët e SHBA-së dhe Kanadasë ranë dakord për kornizat e një marrëveshjeje, dhe Trump deklaroi në rrjetet sociale se kishte pezulluar tarifat e tij deri të premten në mesnatë për të finalizuar dokumentacionin.
Por të mërkurën, ndërsa të dyja palët hynë në detaje, veçanërisht për metalet dhe makinat, dolën pengesa.
Lutnick ishte dyshues ndaj propozimeve kanadeze që do të ulnin tarifën për makinat nën nivelin që ai dëshironte.
Pasi u përhap lajmi javën e kaluar se Shtetet e Bashkuara do të ulnin tarifat mbi çelikun dhe aluminin kanadez, kompanitë amerikane bënë lobim pranë Departamentit të Tregtisë dhe Shtëpisë së Bardhë për të mbrojtur mbrojtjen e tyre.
Lutnick ndërhyri në emër të tyre, përfshirë propozimin që vetëm një vëllim i caktuar i aluminit t’i nënshtrohej tarifave më të ulëta.
Pasi kaloi disa ditë në negociata, LeBlanc fluturoi për në shtëpi në Otava të mërkurën pasdite. Por në mëngjesin e ditës tjetër, ai u kthye me urgjencë në Uashington, ashtu siç bëri edhe Marc-André Blanchard, shefi i stafit të Carney.
Asnjëri prej tyre nuk e kishte të planifikuar të ishte në Uashington atë ditë, sipas dy personave të njohur me ngjarjet. Ata po nguteshin të ktheheshin për shkak të ndërhyrjes së Lutnick.
Lutnick këmbënguli gjithashtu që tarifat të mos uleshin për kamionët e rëndë, siç do të uleshin për makinat. Dhe Kanadaja, e cila prodhon GM Silverado dhe Ford F-350 e F-450 në Ontario, këmbënguli se kjo ishte një vijë e kuqe.
Ndërhyrjet e Lutnick shkaktuan frustrim brenda zyrës së tregtisë, e cila kishte qenë në bisedime me kanadezët për javë të tëra, tha një person afër kësaj zyre.
Personi tha se Greer nuk ishte në kundërshtim përmbajtësor me Lutnick, por ai nuk mendonte se kanadezët do t’i pranonin ato propozime.
Një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë tha se qëndrimi i ashpër i Lutnick nuk i nxori nga shinat negociatat.
Kush Desai, një zëdhënës i Shtëpisë së Bardhë, tha se i gjithë ekipi tregtar dhe me ndikim ekonomik po “luante sipas një libër rregullash, librit të rregullave të Presidentit Trump”.
“Shtetet e Bashkuara në fund ofruan të ulin tarifat e tyre mbi çelikun, aluminin dhe makinat, si dhe të eliminonin plotësisht një tarifë mbi drurin kanadez të vendosur vitin e kaluar”, Greer në një intervistë të shtunën.
Pala amerikane pretendoi se ishte Kanadaja ajo që kishte këmbëngulur në ndryshime të minutës së fundit. Në ditën e fundit të negociatave, kanadezët insistuan për të ulur në dysheme të rënë dakord më parë për tarifat e makinave nga 7 për qind në zero, dhe kërkuan tarifa më të ulëta për produktet e bëra me çelik dhe alumin, tha një person i njohur me bisedimet.
Për kanadezët, Lutnick ishte tashmë një lloj personazhi negativ.
Ndonëse ai është mjaft miqësor sa të shkëmbejë mesazhe me Carney, ai ka ofenduar shumë kanadezë, duke përfshirë ndërhyrjen për të bllokuar hapjen e një ure të re Kanada-SHBA dhe duke thënë se zyrtarët kanadezë “janë të dobët/nuk vlejë” gjatë një aktiviteti në Uashington në prill.
Lutnick kishte bërë gjithashtu të qartë se qëllimi i tij ishte zhvendosja e prodhimit të makinave nga Kanadaja në Shtetet e Bashkuara. Duke folur virtualisht në një samit SHBA-Kanada në fund të vitit të kaluar, Lutnick i tha një audience kanadeze se Shtetet e Bashkuara nuk ishin më të interesuara të blinin makina të bëra në Kanada.
Sovraniteti ka rëndësi
Për ekipin kanadez, një sërë çështjesh të ndryshme përmblidheshin te sovraniteti.
Të premten, zyrtarët e SHBA-së ngritën shqetësime në lidhje me marrëveshjet e ardhshme tregtare të Kanadasë dhe mënyrën se si ato do të mbronin nga vërshimi i produkteve të huaja në Amerikën e Veriut. Ata dëshironin të kishin mundësinë të rishikonin dhe potencialisht të diktonin kushtet për marrëveshjet tregtare të Kanadasë me vendet e tjera, tha një zyrtar kanadez.
Negociatorët kanadezë kishin hyrë në bisedime duke sugjeruar se qëllimi përfundimtar duhet të jetë krijimi i një “Kështjelle të Amerikës së Veriut”, siç e quanin ata, me tarifa ultra të ulëta ose joekzistuese brenda mureve të saj, përkatësisht midis Kanadasë dhe Shteteve të Bashkuara, dhe tarifa të harmonizuara për palët e treta.
Shtetet e Bashkuara dëshironin që Kanadaja të zbatonte tarifat e SHBA-së ndaj vendeve të tjera, veçanërisht kur bëhej fjalë për çelikun, tani dhe në të ardhmen.
“Nëse Shtetet e Bashkuara do të ndryshonin politikën dhe do të vendosnin tarifa më të larta për mallra të caktuara nga një vend i tretë, Kanadasë do t’i duhej të bënte të njëjtën gjë, edhe nëse tashmë kishte një marrëveshje tregtare në fuqi”, tha një zyrtar kanadez.
Për administratën Trump, kjo ishte e nevojshme për të parandaluar, për shembull, që çeliku më i lirë të vërshonte në vende të treta përmes Kanadasë e më pas në Shtetet e Bashkuara.
Por kjo ishte e papranueshme për kanadezët, të cilët aktualisht janë në bisedime për disa marrëveshje tregtare me vende të Amerikës Latine dhe kombe të tjera, si pjesë e vizionit të Carney për të diversifikuar tregtinë larg varësisë nga Shtetet e Bashkuara.
Një zyrtar kanadez tha gjithashtu se pala amerikane dëshironte që Kanadaja të tërhiqte me shpejtësi një program që e nisi vitin e kaluar për të mbështetur industritë e prekur nga tarifat e SHBA-së, i njohur si “Bli Kanadeze” (Buy Canadian), i cili i jep përparësi përdorimit të produkteve dhe furnizuesve vendas për projektet e sektorit publik – e ngjashme me politikën që zbaton SHBA-ja për të favorizuar industritë e veta.
Kanadezët i kërkuan gjithashtu Shteteve të Bashkuara një nivel sigurie se marrëveshja nuk do të prishësh brenda natës nga administrata Trump.
Por Shtetet e Bashkuara insistuan se do të ruanin pushtetin për të ndryshuar politikën tarifore kundër Kanadasë në çdo kohë, pavarësisht nga marrëveshja, thanë zyrtarët.
Carney do të deklaronte në fjalimin e tij të ashpër të së shtunës drejtuar kanadezëve: Ndonjëherë, nënshkrimi i Shteteve të Bashkuara është “i shkruar me laps”.
Humbur në Përkthim
Një pikë veçanërisht e ndjeshme në bisedime, dhe një nga ato që ka nxitur reagime te kanadezët që nga dështimi i tyre, ishte sugjerimi i Carney se Shtetet e Bashkuara dëshironin të ndërhynin në politikën tepër të rëndësishme të Kanadasë për të mbrojtur përdorimin e gjuhës frënge.
Frëngjishtja, e cila flitet kryesisht por jo ekskluzivisht në Quebec, është një nga dy gjuhët zyrtare të Kanadasë dhe dygjuhësia është politikë qeveritare në të gjithë vendin. Lloje të ndryshme ligjesh mbrojnë dhe garantojnë përdorimin e vazhdueshëm të frëngjishtes në jetën e përditshme, që nga etiketat në produkte deri te financimi për artet dhe arsimin. Quebec me gjasë do të shkëputej nga Kanadaja, siç ka kërcënuar shpesh, pa garanci të tilla.
Si pjesë e bisedimeve tregtare, Kanadaja kishte rënë dakord të rishikonte ligjet që mbrojnë përmbajtjen online të bërë në Kanada, përfshirë shfaqjet në gjuhën frënge. Të premten, dhe deri në momentet e fundit, Shtetet e Bashkuara po i kërkonin Kanadasë të shfuqizonte një ligj që, midis dispozitave të tjera, do t’i detyronte platformat e transmetimit (streaming) t’i vendosnin këto filma apo seri më dukshëm për abonentët kanadezë.
Pala amerikane, sipas zyrtarëve, i shihte politika të tilla si ndërhyrje në liritë e platformave.
Një person me njohuri të drejtpërdrejta për bisedimet tha se pala amerikane ishte fleksibile në këtë pikë dhe nuk bëri ndonjë kërkesë eksplicite lidhur me gjuhën frënge.
Një homolog kanadez tha se, edhe nëse kjo ishte e vërtetë, tema po debatohej ende deri në minutën e fundit para se bisedimet të ndërpriteshin të premten.
Kjo do të ishte një nga shumë çështje të lëna të pazgjidhura, pasi Carney vendosi se lëshimet ishin të pamendueshme për Kanadanë.
“Ne nuk mund të pranojmë atë që ata kanë ofruar, dhe nuk do të japim atë që ata kanë kërkuar”, tha ai.









