Kur mjaftueshëm rusë ta ndiejnë se luftimet pa fund në Ukrainë janë të kota dhe se çmimin po e paguajnë ata vetë, presidenti i tyre, Vladimir Putin, do të detyrohet të bëjë diçka spektakolare për të thyer ngërçin.
Pikërisht për këtë arsye ia vlen të vëzhgohen shenjat e lodhjes ose pakënaqësisë në Rusi. Artikulli kryesor i The Economist këtë javë sjell paralajmërimin më tronditës deri më tani.
Ai vjen nga Andrey Melnichenko, “mbreti” botëror i plehrave kimike dhe industrialisti më i madh i Rusisë. Melnichenko nuk është aspak pjesë e opozitës kundër Putinit. Përkundrazi, ai është pjesë e elitës pranë pushtetit dhe fabrikat e tij kanë mbështetur ekonominë e luftës. Po ashtu, ai nuk flet nga idealizmi.
Pasi drejtoi kompanitë e tij jashtë Rusisë, Melnichenko u kthye në vitin 2023, kur hapësira për biznes global u ngushtua. Ashtu si shumica e oligarkëve, ai ka jetuar sipas rregullit të Putinit: fito para, por mos u përfshi në politikë. Tani ai po flet sepse ai dhe biznesmenët e tjerë të mëdhenj nuk mund ta injorojnë më kalbëzimin e një vendi që e kanë parë të rrëshqasë drejt tiranisë.
Melnichenko e dha këtë paralajmërim gjatë më shumë se 60 orëve intervista me The Economist, si dhe në një ese më të kujdesshme që po publikohet në internet.
Është hera e parë që një oligark brenda Rusisë flet kaq gjatë publikisht. Ne po i japim hapësirë jo sepse pajtohemi me të gjitha pikëpamjet e tij ose sepse ai është kampion i demokracisë dhe të drejtave të njeriut. Përkundrazi, ai është një pragmatist që dëshiron të shohë bizneset e tij të lulëzojnë. Pikërisht për këtë arsye thirrja e tij mund të ketë jehonë në një vend ku luftërat e humbura, përfshirë disfatën ndaj Japonisë në vitin 1905, kanë nxitur industrialistët të kërkojnë ndryshime politike.
Fjalët e Melnichenkos shkojnë shumë përtej luftës, duke përshkruar një të ardhme të zymtë për Rusinë dhe fqinjët e saj. Ai paralajmëron Perëndimin të mos dëshirojë që Rusia të zhytet në kaos, autarki brutale ose në një varësi të rrezikshme e të heshtur. Edhe pse nuk thotë hapur se Putini duhet të largohet nga pushteti, ndryshimi që ai kërkon do të nënkuptonte fundin e sundimit të një njeriu të vetëm.
Ajo që e bën ndërhyrjen e Melnichenkos kaq të rëndësishme është fakti se lufta në Ukrainë tashmë është kthyer brenda Rusisë. Pas sulmeve ukrainase ndaj industrisë energjetike, vendi po përballet me radhë për karburant dhe përleshje fizike në pikat e furnizimit.
Aneksimi i Krimesë në vitin 2014 e rriti popullaritetin e Putinit; sot gadishulli po izolohet nga sulmet me dronë ukrainas. Mobilizimi i detyruar ushtarak po ushqen pakënaqësinë. Ndërkohë, ankesat e influencerëve për luftën po bëhen virale në rrjetet sociale.
Ky realitet bie ndesh me premtimet e vazhdueshme të Putinit se “operacioni special ushtarak” po ecën sipas planit dhe se fitorja është pranë. Edhe pse ekonomia ruse nuk është në prag të kolapsit dhe qytetarët nuk janë gati të ngrihen në revoltë, gjithnjë e më shumë rusë ndiejnë se vendi i tyre ka arritur në një rrugë pa krye.
Putini mund të përpiqet ta rikthejë autoritetin e tij duke përshkallëzuar luftën dhe duke shtuar represionin në vend. Disa shërbime perëndimore të inteligjencës kanë raportuar së fundmi se Rusia mund të intensifikojë përballjen me NATO-n. Në skenarin më të errët, Melnichenko frikësohet nga përdorimi i një arme bërthamore taktike për të terrorizuar mbështetësit evropianë të Ukrainës, ndonëse shumica e analistëve perëndimorë vazhdojnë ta konsiderojnë këtë pak të mundshme.
Sipas Melnichenkos, përshkallëzimi nuk do të sillte një paqe të qëndrueshme mes Rusisë, Ukrainës dhe Evropës. Ai lë të nënkuptohet se, nëse qytetarët rusë alarmohen edhe më shumë nga lufta dhe revoltohen për shkak të mobilizimit masiv dhe shtypjes politike, kjo vetëm sa do t’i thellonte problemet e Putinit në vend, duke çuar në një cikël të ri përshkallëzimi.
Këto mendime të zymta e çojnë Melnichenkon në thelbin e argumentit të tij. Ai paraqet disa skenarë afatgjatë për Rusinë, të cilët, sipas tij, do të ishin të rrezikshëm si për vendin, ashtu edhe për botën.
Skenari më alarmues është ai ku Rusia zhytet në anarki, ndërsa komandantë lokalë luftojnë për kontrollin e burimeve natyrore dhe armëve bërthamore. Ky rrezik ishte aq real, sa administrata e presidentit Joe Biden u përpoq të shmangte poshtërimin e plotë të Rusisë në Ukrainë.
Një tjetër skenar është ai ku Rusia bie nën ndikimin e fuqive të huaja. Ajo mund të dominohet nga Kina, e cila do ta përdorte si furnizuese të lëndëve të para dhe si zonë tampon kundër Shteteve të Bashkuara. Ose, pas një lufte rraskapitëse, Rusia mund të mbetet në periferi të Evropës si një shtet i varfër dhe i varur. Sipas tij, të dyja këto skenarë do të ushqenin pakënaqësi dhe nacionalizëm të dhunshëm, që një ditë mund të shpërthente në konflikt.
Në skenarin e tretë, Rusia do të mbyllej në vetvete, duke u shndërruar në një “Kore të Veriut” – një fortesë e izoluar, pa rritje ekonomike dhe pa kapital. Sipas Melnichenkos, ky opsion po diskutohet seriozisht brenda Kremlinit. Por, ashtu si Koreja e Veriut, Rusia do të mbetej në një gjendje lufte të përhershme me pjesën tjetër të botës.
Melnichenko mbetet i paqartë se si mund të shmangen këto skenarë. Në mënyrë që i shërben edhe interesave të tij, ai u bën thirrje vendeve perëndimore të mos e shtyjnë luftën deri në kufijtë ekstremë. Në vend të kësaj, ai thotë se Rusia dhe Perëndimi duhet të gjejnë një mënyrë për të jetuar në paqe. Për këtë, ai kërkon që Rusisë t’i garantohet “sovranitet”, një koncept që tingëllon shumë i ngjashëm me kërkesën e Kinës për mosndërhyrje.
Për reformat e brendshme në Rusi ai flet me shumë kujdes. Sipas tij, vendi duhet të bëhet i parashikueshëm për botën dhe të fitojë mbështetjen e qytetarëve pa përdorur detyrim. Në mënyrë të nënkuptuar, ai dëshiron që Putini të heqë dorë nga sundimi i përqendruar në një person dhe të ndajë pushtetin, por nuk flet për demokracinë.
Edhe kjo do të përballej me rezistencën e strukturave të sigurisë, të cilat janë bërë grupi më i fuqishëm që kur Putini largoi oligarkët e parë post-sovjetikë nga politika më shumë se dy dekada më parë. Nëse Rusia do të bëhej një shtet më normal, ata do të ishin humbësit më të mëdhenj. Megjithatë, teknokratët dhe biznesmenët që kanë frikë për të ardhmen e vendit mund të rreshtohen në anën e Melnichenkos. Putini mund të refuzojë të tërhiqet, por ai ndodhet në një pozitë të vështirë. Vazhdimi i luftës, përshkallëzimi dhe reformat kanë secila koston e vet.
Historia ofron një precedent. Në vitin 1905, Rusia humbi një luftë 19-mujore kundër Japonisë. Industrialistët dhe teknokratët fajësuan carin Nikolla II, duke argumentuar se sundimi i një njeriu të vetëm po e linte Rusinë pas pjesës tjetër të Evropës. Po atë vit, pas një kryengritjeje, ata e detyruan carin të pranonte Manifestin e Tetorit, i cili parashikonte liri civile dhe krijimin e një asambleje legjislative.
Megjithatë, deri në mesin e vitit 1907, Nikolla II i kishte shuar reformat, ndërsa një dekadë më vonë u rrëzua nga revolucioni. Shpresa është që Rusia ta mësojë këtë mësim: se ka nevojë për reforma që zgjasin.









